DYNAMIC ART PRODUCTIONS – ዳይናሚክ ኣርት ፕሮዳክሽንስ

ኣብዛ ዓለም ዘይተሰምዐ እምበር ዘይተገብረ የለን ዝብል ምስላ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ደጋጊምና ኢልናዮን ሰሚዕናዮን ንኸውን።እንተኾነ ገለ ዛንታታት ንየዒንቲ እቶም ዝነበረዎም ሰባት ምእማኖም ዘሸግሩ፡ንሰማዕቶም ዘደንጽዉን ዘስደሙሙን ካብ ምዃን ሓሊፎም፡የእምሮ ወዲ ሰብ ክቐርጾ ካብ ዝኽእል ንላዕሊ ትሕዝቶ ይህልዎም።ሎሚ እውን ምስ ኣፍሪቃን መራሕታን ንገብሮ ወግዒ ክቕጽል እዩ።ናይ ሎሚ ዕላልና ግን ናብ ካብ ጭካነ ኩሉ ዝበኣሰ ጭካነ፡ካብ ብድዐ ኩሉ ዝኸፍአ ብድዐ፡እቶም ጨካናት ከይተረፉ ክሰምዕዎ ዘስካሕክሖም ዛንታ ኣሬሜንነትን ጽላለን ኢና ክንድህስስ። ዛንታ እቲ ብስጋ ሰብ በዓላቱ ዘኽብር ካብ ናብ ጥዑይ ናብ ጽሉል ዝቐርብ መራሒ ሓንቲ ንእስቲ ሃገር ሪፓፕሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ዛንታ እቲ መስደመም ጅዋን በደል ቦካሳ።

ጅዋን በደል_በኮሳ፡ “ሰብ ሰብ በልዐ”ዘመነ ጅዋን በደል ቦካሳ ከም ዲክታተር ናይ ሪፓፕሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ፡ዛንታ ስስዐን ጭካነን ጥራይ ዘይኮነ፡ዛንታ ብማንም ካልእ መራሒ ኣፍሪቃ መወዳድርቲ ዘይርከቦ ጥሙሕ ዝና እዩ። ዝበለጸ መግቢ ንዓይ፡ዝበለጸ ህንጻ ንዓይ፡ዝጸበቓ ወይዘራዝር ንዓይ ዝመለለይኡ ቦካሳ።ካብዚ ባህሩ ዝነቐለ ከይኮነ ኣይተርፍን 17 ኣንስቲ፡ማእለያ ዘይብለን ውሽማታትን ብወግዒ ዝኣመነሎም 62 ቆልዑን ዘፍረየ።ብቑጡዕን መሕገብገብን ጠባዩ ዝዝከር በደል ቦካሳ፡ስጋ ሰብ ምብላዕ እውን ቀንዲ ሕላገቱ እዩ።ቅድሚ ሚእቲ ዓመታት ኣብ 22 ለካቲት 1921 ካብቶም ሓለቓ ናይ ሓንቲ ዓዲ ዝነበሩ፡12 ውሉዳት ዝፈረዩ ኣብኡ ሚንደጎን ቦካሳ ተወሊዱ።ኣቡኡ ሚንደጎን ከም ሓለቓ ናይታ ገጠር መጠን ነቲ ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ ናይ ገዛኢት ሃገር ፈረንሳይ ናይ ዕደና ኩባንያታት ዝኾኑ ኣገልገልቲ ሰራሕተኛታት በብግዚኡ ክግብሩ ነበሮም።ሓደ እዋን ግን ሓደ ነቢ ነዚ ምዝመዛን ንፈረንሳ ዝወሃብ ግዱድ ሽቕለትን ከቋርጽዎ ራኢ ከም ዝተራእዮ ነገሮም እሞ፡ኣቦይ ሚድንጎ “ኣነ ካብ ዘመሓድሮ ህዝቢ ንዓኹም ብነጻ ዘገልግሉ ሰራሕተኛታት ኣይህብን” ኢሎም ኣንጻር መግዛእቲ ፈረንሳ ተቓወሙ።በዚ ድማ ናዕቢ ፈጢርካ ተባሂሎም ብሰንሰለት ተኣሲሮም ካብ ዓዶም ብምውሳድ ኣብ ምባኪ ዝተባህለት ከተማ ኣብ ኣፍደገ ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር፡ ካልኦት ንኸመሃሩ ብምባል ሰብ ኣኪቦም ቀጥቂጦም ቀተልዎም።ኣይጸንሐትን ኣደ ቦካሳ እውን፡ በቲ ብዓል እንድኣ ብምኽሳራ ዝወረደ ኣደራዕ ተባሳጭያ ነብሳ ኣጥፍአት።እዚ ክልተ ፍጻመታት እዚ ድማ ንህይወት ቦካሳ ክሳብ መወዳእታ ሕልፈቱ ዓሚቕ ዝቐጸለ በሰላ ፈጠረ።

ብድሕሪ እዚ ቤተ ሰቡ ናብቲ ኣብቲ ግዜ እቲ ብቤተክርስትያን ዝወሃብ ዝነበረ ትምህርቲ ንኽቐስም ናብ ቤት ትምህርቲ ዢኣን ዳ’ርክ ኣመዝገብዎ።ኣብ እዋን ትምህርቱ ናይ ቋንቋ ፈረንሳይ መጽንዒት መጽሓፍ ሕልፊ ኩሉ መሲጣቶ ወግሐ ጸብሐ ቁኒን ክብላ ዝረኣዮ መምህራኑ ድማ፡ብስም ደራሲ እታ መጽሓፍ ጂኣን በደል ኢሎም ክጽውዕዎ ጀመሩ፡ብኡ ኣቢሉ እዚ ስም መጸውዒኡ ኮይኑ ተረፈ።ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ምስ ዛዘመ፡ብምኽሪ ኣቦሓጉኡ ተደፊኡ ናብ ሰራዊት ፈረንሳይ ተጠርነፈ።ቦካሳ ምስ ሰራዊት ፈረንሳይ ኮይኑ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለምን ውግእ ኢንዶ ቻይናን (ቬትናም) ብዘርኣዮ ጅግንነት መዳልያ ድሕሪ መዳልያ ተሰለመ።እዚ ስልማታት እዚ ኣብ ካልኣይ ኩናት ዓለምን ኲናት ቬትናምን ኣብ ዓውደ ኲናት ብዘርኣዮ ጅግንነት 12 ናይ ክብሪ መዳልያታት ክስለም እንከሎ፡ካብዚ ገሊኡ ብሃገረ ፈረንሳይ ዝወሃብ ዝለዓለ ኒሻናት ከም ሊጅዮን ዲ ኦነርን፡ክርዋ ዶ ጉረን ይርከቦም።ናጽነት ሃገሩ ዘይተርፍ ምስ ኮነ፡ቦካሳ ካብቲ ን17 ዓመታት ዘገልገለሉ ሰራዊት ፈረንሳ ናይ ካፕቴን ማዕረግ ሒዙ ተፋንዩ፡ነቲ ቀዳማይ ፕረዚደንት ሃገረ ሪፖፕሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዝኸውን ዳቪድ ዳኮ ንምሕጋዝ ናብ ሃገሩ ተመልሰ።ኣብኡ ሰራዊት ምክልኻል ናይታ ሃገር ናይ ምቑም ተልእኾ ተዋሂብዎ፡ኣብ ሓጺር ግዜ 500 ኣባላት ዘለዎ ሰራዊት ክሃንጽ በቕዐ። ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት ኣብ 42 ዓመቱ ናይቲ 500 ኣባላት ዝነበርዎ ሰራዊት ምክልኻል ሰንትራል ኣፍሪካን ሪፓፕሊክ ኣዛዚ ክኸውን ተሸመ።

ንጉስ ፕረዚደንት ዢኣን በደል ቦካሳ ናይ ማእከላይ ኣፍሪቃ ካልኣይ ፕረዚደንት እዩ።ናይ መጀመርያ ፕረዚደንት ዳቪድ ዳኮ ነበረ።ዳቪድ ዳኮ ንቦካሳ ሓወብኡ እዩ።ስልጣን ግን ሕውነት፡ቤተሰብን ዕርክነትን ስለ ዘይትፈሊ ቦካሳ ሳላ ቤተ ሰብ ምዃኑ ዝተዋህቦ ናይ ኣዛዚ ሰራዊት ማዕርጉ ንናይ ሓወብኡ መንግስቲ ንምግልባጥ ተጠቕመሉ። ፕረዚደንት ሓወብኡ ዳቪድ ዳኮ ኣዛዚ ሰራዊት ክገብሮ እንከሎ፡ እሙን ሰብ ዝረኸበ መሲልዎ ከም ዝኾነ ኣየጠራጥርን። እንተኾነ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ናይ ተቐዋሞን ዘምእዛዝን ባህርያት ከርኢ ጀመረ።ኣብ ሰራዊት ፈረንሳ ኣብ ጎድኒ ጀነራል ቻ ደጎል ተሰሊፉ ክሳብ ማዕረግ ካፒተን ምብጽሑ፡ን20 ዓመታት ኣብ ወጻኢ ሃገራት እናነበረ ተሞክሮ ምቕሳሙ፡ናብ መሳልል ፕረዚደንትነት ንኽሓኩር እኹላት ምኽንያታት ከም ዝኾኑ ኣመነ።ናይ ፕረዚደንትነት ስልጣን ናይ ምምንዛዕ ጥሙሕ ከም ዘለዎ ክጋለጽ ዝጀመረ፡ንፕሮቶኮል ዘለዎ ህንጡይነት ምስ ተራእየ እዩ።ቦካሳ ናይ ኮረኔልነትን ውግእን ስልማታቱ ይድርድር እሞ፡ፈቖዶ ኣዳባባይ ሒዝዎ ክዘውር ደስ ይብሎ።ብፍላይ ፕረዚደንት ኣብ ዝመጸሉን ካሜራ ዝቕረባሉን ግዜ፡ንኹሎም ቀዲሙ ኣብ ጎድኒ ፕረዚደንት ንምቛም ዘርእዮ ጉያ ብዙሕ ግዜ ምስ ኣወሃሃድቲ ፕሮቶኮል ኣብ ግጭት ክኣቱ ጌርዎ እዩ።ካብ ናይ ፕሮቶኮል ምቅድዳም ሓሊፉ፡ናይ ፕረዚደንትነት ስልጣን ንምሓዝ ውዲት ዝኣልም ምዃኑ፡ኣባላት ጸጥታ ንፕረዚደንት ዳቪድ ዶኮ ነጊረሞ ነበሩ ይበሃል።እንተኾነ ግን ፕረዚደንት ዳኮ “ቦካሳ ማዕረግ ካብ ምድርዳር ዝሓልፍ ድሌት የብሉን” ኢሉ ርእይቶኦም ኣዋደቖ።ከም ዝሓሰብካዮ ኣይከውንን፡ሸለልትነት ደቪድ ዳኮ ዋጋ ኣኽፊሉ “ዝነዓቕካዮ የጥንሰካ” ከም ዝበልኦ፡ቦካሳ ንሓወቦኡ ካብ ስልጣን ፈንገሎ።

ኣብቲ ግዜ እቲ ንሃገረ ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ዘመሓድር ዝነበረ መንግስቲ ዳቬድ ዳኮን ሚንስተራቱን ብብልሽውና ዝተቖማጥዑ ነበሩ።በዚ ድማ ናይታ ሃገር ኢኮኖሚ ክወድቕ፡ዶባታ እውን ብደቡብ፡ ብደገፍቲ ሉሙምባ፡ ብምብራቕ፡ ብዑጡቓት ተጋደልቲ ኣንያና ብተደጋጋሚ ተደፍረ።በዝን ዝኸምዝን ተዋጢሩ፡ካብ ፖለቲካውያን ሓይልታት ዝመጾ ጸቕጢ ክጻወር ዘይከኣለ ብ ዳቪድ ዳኮ ዝምራሕ ውድብ MESAN ኣቓልቦ ህዝቢ ንምጥምዛዝን ኣብ ወጻኢ ጉዳያት ካብ ጽልዋ ፈረንሳይ ወጺኡ ንምስራሕ ከም ዝከኣሎ ንምርኣይን ንእግረ መንገዲ ድማ ወዲቑ ንዝነበረ ቁጠባ መሳለዪ ዝኸውን ሓገዝ ንምርካብ ገጹ ቻይና ኣዞረ።ቻይና ሃገር ዝግምግሙ ልኡኻት ድሕሪ ምስዳዳ፡ተቕላጢፋ 20 ሚልዮን ፍራንክ ሓገዝ ንመንግስቲ ዳቪድ ዳኮ ሃበት።እዚ ምሕዝነት ዳኮ ምስ ቻይና ግን ፈረንሳ ንዳኮ ዝትክእ ካልእ መራሒ ቁሊሕ ክትብል ምኽንያት ኮነ።ዳኮ ኣብ ልዕሊ ቦካሳ ዝነበሮ ምጥርጣር ምስ ዛየደ፡ብስራሕ ምኽንያት ኢሉ ንቦካሳ ናብ ፈረንሳ ለኣኾ። ቦካሳ ፈረንሳይ ምስ በጽሐ ግን ዳኮ ቦካሳ ናብ ሃገሩ ንኸይምለስ ከልከሎ።ቦካሳ ፈረንሳውያን መሓዙቱን ኣብ ሰራዊት ዝነበሩ ብጾቱን ተጠቂሙ ናብ ሃገሩ ንኽምለስ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ዳቪድ ዳኮ ጸቕጢ ከሐይል ጀመረ።ኣባላት ሰራዊት ዝገበርዎ ጸቕጢ፡ብፍላይ ድማ ፕረዚደንት ሃገረ ፈረንሳ ነበር ቻ ደጎል “ናይ ኩናት መቃልስተይ ዝነበረ ቦካሳ ብኸምዚ ኣገባብ ክተሓዝ ኣይደልዮን፡ብቐጥታ ናብ ሃገሩን ስልጣኑን ትመልሶ”ኢሉ ንዳቪድ ዳኮ ብዝሃቦ መጠንቀቕታ መሰረት፡ኣብ ጥቅምቲ 1965 ቦካሳ ናብ ሃገሩን ናይ ኣዛዚ ሰራዊት ስልጣኑን ተመልሰ።

እንተኾነ ኣብ ዝቐጸለ ኣዋርሕ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝነበረ ምክራር እናዓረገ ብምኻዱ፡ዳቪድ ዳኮ ምስጢር ኢሉ “ንቦካሳ ካብ ስልጣኑ ክቕይሮ ይደሊ ኣለኹ”ብምባል ምስ ዓበይቲ ዓዲ ባባንጉዊ ዝተዛረቦ ናብ እዝኒ ቦካሳ ብምብጽሑ፡ሃገር ንኽልቲኦም ክትጸውር ከም ዝጸበበቶምን፡መን ቀደመ እምበር ሓዲኦም ከይጠፍአ ድቃስ ከም ዘየለን ፍሉጥ ኮነ።ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ናጽነት ድሕሪ ምውጽኣ ኣብ 6ይ ዓመታ፡ድሮ ሓድሽ ዓመት መዛሕትኡ በዓል ስልጣን ናይታ ሃገር፡ፈቖዶ ዲስኮታት ይዕንድር።ፕረዚደንት ዳኮ እውን፡ናይ ሓደ ካብ ሚንስተራቱ ሕርሻ ንኽርኢ፡ካብ ርእሰ ከተማ ወጽዩ ኔሩ።ኮረኔል ቦካሳ፡ነዚ ኩነታት ኣንቢቡ፡ ቀሚሩን ተንቲኑን፡ኣብ ድሮ ሓድሽ ዓመት 1966 ምስ ተሓባባሪኡ ሻምበል ኣሌክሳንደር ባንዛ ኮይኑ ተንኮል ብምእላም፡ኣብ ፋልመይቲ መዓልቲ ናይ 1966 ስልጣን መንጢሉ ተቐመጠ።ቦካሳ ኣኩኡ ፕረዚደንት ዳኮ ካብ ዝነበሮ ኢዱ ሒዙ፡እግሩ ኣሲሩ ክዳኑ ገፊፉ ኣምጺኡ፡ኣብ ጸባብ ናይ ሰሜንቶ ሽላ ዓሸጎ።ማንም ከይሪኦ፡ሓለውቱ ከይተረፉ ሓንቲ ቃል ከየዛርብዎ ከልኪሉ ድሕሪ ምጽናሕ ድሕሪ ገለ ግዜ ባዕሉ ኣሲረዮ ኣለኹ ኢሉ ነገረ።ብርግጽ ቦካሳ ንናይ ቅድም ፕረዚደንት ዘይምቕታሉ፡“ድሓን እዩ እባ ኔሩ” ትብሉ ትኾኑ። እንተኾነ፡ ንሰለስተ ዓመታት ካብ ሰንሰለት ከይተፈትሐ፡ ክዳውንቱ ከይቀየረ፡ሓንቲ ቃል ዝዛርቦ ዘይብሉ ምጽንሑ፡ናይ መከራ መከራ፡ልዕሊ ሞት ምሟት ከም ዝሓለፈ ይገብሮ።

መራሕቲ ኣፍሪቃ ልክዖም ዝሓለፎም ገባርትን ሓደግትን፡ወሰን ብዘይብሉ ስልጣን ኣራጢጦም ንህዝቦም ናይ ሞት መልእኽተኛታት ኮይኖም ከህልቑ ነቢሮም እዮም።ብደል ዒቕ ዝበሎ ህዝቦም እውን በብግዚኡ ካበየ ዝተቐመጥሉ መንበር ፈንጢሩ ምስ ደርብዮም እዩ። ንቦካሳ ናይ ጭካነ ኣርማ ዝገበርናዮ፡ብርኡይ ዝቐትል፡ ኣብ ኣደባባይ ዝዓብድ ብምዃኑ ድኣ እምበር፡ብሱቱር ብዝፍጽምዎ እከይ እንተዝምዘኑ፡ካልኦት ኣፍሪቃውያን መራሕቲ እውን ካብኡ ዝሕሹ ኣይምኾኑን።ሃጸይ ፊልድ ማርሻል ጂን ቦደል ቦካሳ፡ጂን ቦደል ቦካሳ ማለት ካብ 1966 ክሳብ 1979 ዓ.ም,ን 13 ዓመታት ዝኣክል፡ናይ ሃገረ ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ፕረዚደንት፡ንጉስን ጠቕላሊ ኣዛዚ ሰራዊትን ዝነበረ እዩ።ቦካሳ ብዕልዋ መንግስቲ ስልጣን ምስ ሓዘ ካብ ኮረኔል ብቕጽበት ጀነራል ኮነ።ስልጣን ምልኪ እንክሕወሶ ሽመት ኣይግድቦን እዩ እሞ ብዙሕ ከይጸንሐ ፊልድ ማርሻል ኮይነ ኣለኹ ኢሉ ንህዝቡ ነገረ።ቅሩብ ቀንዩ፡ምእንተ ህዝቢ ማእከላይ ኣፍሪቃ ክብል፡ታሪኽ ዘሰከመኒ ከቢድ ጾር ንምስካም ብፍቓደይ ናይ ዘንትእለት ፕረዚደንት ኮይነልካ ኣለኹ እሞ ደስ ይበልካ ኢሉ ንህዝቢ ኣወጀ።እዚ እውን ማዕቀኑ ኮይኑ ስለ ዘይተሰምዖ፡ስልጣን ካብ ዝሕዝ ኣብ ዓስራይ ዓመቱ ሪፓፕሊክ ዝበሃል ነገር የለን፡ዘድልየኩም ኣይኮነን። ካብ ሎሚ ንንዮው ሃገርና ንጉሳዊት ንጉሳ ድማ ኣነ ባዕለይ ኮይነ ኣለኹ እሞ ህዝበይ ደስ ይበልኩም ኢሉ ነጋሪት ኣንፍሐ።ቦካሳ ዝደለዮ ይዛረብ እምበር ናይ ህዝቡ ሓሳብ ዘዳምጸሉ የእዛን ኣይነበሮን።ህዝቢ ዝተፈጥረ ዝተባህሎ ክሰምዕን እሺ ኢሉ ክእዘዝን እምበር፡ርእይቶኡ ከስምዕ ዝተፈጥረ ኣይመስሎን ነበረ።ህዝቢ ክዛረብ ከም ዝኽእል ንፈለማ እዋን ዝተዛረበ እኳ ተርኡ ኣኺሉ ውርደት ኣረኻኺብሉ እስሪ ቤት ኣትዩ ናብ ፍርዲ ድሕሪ ምቕራቡ እዩ።ከምዚ ዓይነት ባህሪ ናይ ኣፍሪቃውያን መለለዪ ሕላገት እዩ ኮይኑ።ካብ ስልጣን እንክወርዱን እንክእሰሩን ተጣበቕቲ መሰል ህዝቢ መሲሎም ክቐርቡ ተደጋጋሚ ድራማ ኮይኑ ይረአ።ብርግጽ ካብኡ ናብኡ ኣብ ግዜ ቦካሳ ሰላም ኔሩ፡ጽጋብ ኔሩ ዝብሉ እውን ኣይተሳእኑን፡ ግን እዚ ጥራይ ንህዝቢ ጥቅሚ ከምጽእ ኣይክእልን እዩ ዝብሉ ሰባት ይበዝሑ።

ኣብ ናይ ቦካሳ ናይ መጀመርታ ክልተ ዓመታት ስልጣኑ፡ካብቶም ፈለምቲ ግዳያት ቅትለት ዝኾነ፡ምስኡ ተመሳጢሩ ዕልዋ መንግስቲ ዝገበረ ብጻዩ ካፒተን ኣሌክሳንደር ባንዛ ነበረ።ልክዕ ከም ቦካሳ ምስ ሰራዊት ፈረንሳ ንነዊሕ ዓመታት ዘገልገለ ባንዛ፡ቦካሳ ንውልቃዊ መዓላ ዘውጽኦ ወጻኢታትን ዝኽተሎ ሜላ ኣመራርሓን ምውሓጥ ኣብይዎ ነቐፌታ ኣብዝሐ።ዕልዋ መንግስቲ ንኽገብር ተዳለወ።እንተኾነ፡ ዕልዋ መንግስቲ ክግበረሉ ኣብ ዝተቖጽረ መዓልቲ ብሓደ ካብ ተሓባበርቱ ተኸድዐ እሞ፡ኢድከ ፈንጂ ተታሕዘ።ካብኡ ንንዮው ሞፍቶ ቦካሳ ኮነ።መለጋግቦ የዕጽምቱ ክሳብ ዝፈላለ ተቐጥቂጡ፡መምሃሪ ንክኸውን ናብ ፈቖዶ ወተሃደራውያን መዓስከራት ተጎቲቱ ሞተ።ቦካሳ ብድሕር እዚ ማይ ቀጠነ እናበለ ዘቕተሎም ዜጋታት ኣእላፍ ኮኑ። ተቓጻጺ ዘይብሉ ስልጣን ምስ ሓዘ፡ብዙሓት ሕጋጋትን ኣዋጃትን ብተኸታታሊ ኣውጽአ።ካብ 18 ክሳብ 55 ዓመት ዘለዉ ዜጋታት፡ወዲ ይኹን ጓል ከይፈለየ፡ስራሕ ከም ዘለዎም እንድኣ ዘይኣመስኪሮም ክቕጽዑን ክእሰሩን ሕጊ ኮነ።ከመይ ጌሮም ስራሕ ይረኽቡ?ዝብል ሕቶ ግን ንቦካሳ ጉዳዩ ኣይነበረን።ብመሰረት ናይቲ ሓድሽ ሕጊ ምልማን ክልኩል ክኸውን እንከሎ፡ብስርቂ ዝተጠርጠረ እዝኑ ይቑረጽ።ብዙሓት ናቲ ግዜ እቲ መንእሰያትን ኣጉባዝን ሽዑ ብስርቂ ተጠርጢሮም የእዛኖም ዝተቖርጹ ክሳብ ሎሚ ኣብ ፈቖዶ ኣዳባባይ ምልክት ጭካነ ዘመነ ቦካሳ ንኸይርሳዕ ዘዛኻኽሩ ንኽመስሉ ተውዛሕ ክብሉ ይረኣዩ።ቦካሳ ብተቓውሞ ዝጠርጠሮም ይኹን ወይ እውን ንምርኣዮም ዝጸልኦም ዘበሉ፡መጀመርያ ቆርበቶም ክሳብ ዝቕለጥ የዕጽምቶም ክሳብ ዝሰባበር የቐጥቅጦም እሞ፡ንሱ ምስ ወድአ ይቐትሎም። ብፍላይ ንለማኖ ኣብ ሄሊኮፕተር ጸጽዒኑ ካብ ህዋ ናብ ማእከል ቀላይ እናወርወረ ቀለብ ሓራግጽ ገበሮም ይበሃል። ሓደ ሓደ ግዜ እውን ቦካሳ ንባዕሉ ኣብ ምቕጥቃጥ ዜጋታት ተኻፋሊ ይኸውን።ብስኒ ሓርማዝ ብዝተሰርሐ በትሩ፡ተሃኑ ክሳብ ዘውጽእ ሃሪሙ ምስ ወድአ፡ንሓለውቱ ቀጽልዎ ኢሉ የዋፍር።ትእዛዙ ገና ካብ ኣፉ ወጽዩ ከይወድአ ድማ ዓጀብቱ ተርኦም ይጅምሩ።እቲ ሰብ ብብዝሒ ምቕጥቃጥ ሃለዋቱ ክሳብ ዘጥፍእ ምስ ተገብረ፡ተወሲዱ ይርሸን።ሓደ ሓደ ግዜ ኣብቲ ቅትለት እውን ቦካሳ ንባዕሉ መራሒ ኮይኑ ከም ዝሳተፍ ኣብ ፍርድ ቤት ተመስኪርዎ እዩ።

ናይ መጀመርያ ግዳዩ ዝገበሮ ንሓደ ካብ ሚንስተራት ዳቪድ ዳኮ ኮይኑ፡ናብ ኣፍ ሞት ክሳብ ዝበጽሕ ቀጥቀጦን ኣቐጥቀጦን፡ዝገርም ብወግዒ ዝተነግረ በደል ናይቲ ሚንስተር ቀደም ኣብ ስልጣን እንከሎ ንሰራዊት ዝግባእ ክብሪ ይህብ ኣይነበረን ዝብል ኮነ። ንሓላፊ ጸጥታ ዝነበረ ኣሳቕዩ ቀተሎ፡ንናይ ቀደም ፕረዚደንት ነበር ዳቪድ ዳኮ ን ሰለስተ ዓመታት ኣብ ማሕቡስ ክሳቐቕ ወሰነሉ።ፖለቲካውያን እሱራት ምሸት ምሸት ክቕጥቀጡ እንከለዉ፡ድምጺ ኣውያቶም ንየእዛን ቦካሳ ፍስሃ ዝህብ ሙዚቃ ነበረ።ሰይፈ ቦካሳ ብፖለቲካ ንዝጠርጠሮም ጥራይ ትውዕል ኣይነበረትን። ንኣብነት ብጥቓ ቦካሳ ዝነብረሎም ኣባይቲ ዘወር ምባል ናብ ሞት ዘብጽሕ በደል ነበረ። ካብዚ ተረፈ ቦካሳ ፖለቲካ፡ ቤት ጽሕፈት፡ምሕደራ ሃገር ዝብሉ ጉዳያት ዘይብርህዎ፡ግዚኡ ኣብ ረኣዩለይ ስምዑለይ ምባል፡ስልጣን ዝፈጠረሉ ሓይልን ሃብትን ኣብ ምስትምቓርን ጽሙድ ነበረ።ቦካሳ ማዕርግ ኣብ ርእሲ ማዕርግ ደራሪቡ ብውሳድ ዘርክቦ የብሉን።ናብ ህዝቢ ኣብ ዝቐርበሉ ግዜ ስሙ ብዘይፍለጥ ማዕርጋት ተሰሊሙ ሓጨልጨል እናበለ ምኻድ ይብርሆ።እቲ ዝገርም ነዞም ንሱ ማዕርገይ እናበለ ንነብሱ ባዕሉ ዝሰለሞም ኒሻናት ንምስቃል ተባሂሉ ክዳውንቱ ብፍሉይ ትእዛዝ ይስርሓሉ ምንባሩ እዩ።

እንተኾነ ኒሻን ረኺቡ፡ማልያ ሓቲሙ፡ንጉስ ኣቢሉ፡ኣብ ቴምብርን ባጤራን ስእሉን ስእሊ ቤተሰቡን ቀሪጹ ክነሱ ገና ዝግብኦ ዝና ዝረኸበ ስለ ዘይመሰሎ፡ ማእለያ ዘይብሉ ቤት ትምህርትታት፡ ሆስፒታላት፡ ክልኒካት፡ ስታድዩም፡ መንገድታትን ናይ ልምዓት ፕሮጀክትታትን ሕሉፍ ሓሊፉ ንዩኒቨርስቲ ከይተረፈ ብስሙ ክጽዋዕ እናገበረ ዝነብር ጽጋበኛ ኮነ።ተመሃሮ ዝመሃሩሉ ጥራውዝትን መጽሓፍትን፡ናይ ገበር ስእሉ ብናይ ቦካሳ ስእሊ ክቕየር ተገብረ።ቦካሳ ኣብ ፈቐዶ ሃገራት እንክኸይድ ዝግበረሉ ናይ ኣቀባብላ ስነ ስርዓት ይምስጦ ስለ ዝነበረ፡ወተሃደራት ናይ ካልኦት ሃገራት ብወተሃደራዊ ሰላምታ እንክቕበልዎ ዘላ ደቒቕ ትህቦ ደስታ ንምስትምቓር ፈቖዶ ሃገራት እናኸደ ብዙሕ ግዜ ንዓለም ዜርዋ እዩ።እዚ ክገብር እንከሎ ግን ምስኡ ዝጎዓዙ ቃፍላይ ኣገልገልትን ሰራሕተኛን ሒዙ፡ኣብ ዝበጽሐን ሃገራት ንየአንገድቱ ናይ ኣልማዝ ህያባት እናሃበ፡ህዝቢ ሃገሩ ብድኽነት እናተሳቐየ፡ሃብቲ ሃገሩ ንጓና ዓዲሉ ልዕሊ ሰብ ኮይኑ ክረአ ዝጽዕር ነበረ። መቸም ቦካሳ ዝሓሰባ ሓሳብ ፖሊሲ፡ዝተዛረባ ድማ ሕጊ ትኹን ዝበሃለሉ መራሒ ምንባሩ ተገንዚብኩም ትህልዉ። ቦካሳ 12 ናይ ሚንስተር ቦታታት ብኢደ ዋኒኑ ገቢቱ፡ዝተረፈ ሰጥ ለበጥ ኢሎም ንዝእዘዝዎ ኣገልገልቲ ዓደሎ።ኩሉ ውሳነታት ንሱ ጥራይ ዝህቦ ኮይኑ፡ደስ ዝበሎ ክሽይም ደስ ዝበሎ ከውርድ እውን ተቖጻጻሪ የብሉን።ቦካሳ ሓታቲ ከይረኸበ የውርድ ይሽይም፡ይቐጽዕ ይሸልም።ሚንስተራት ኣብ ጸጽባሕ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝቀያየሩ ኮይኖም፡ሓደ ሓደ ግዜ ክሳብ 6ተ ሳዕ ኣብ ዓመት ካብ ጽፍሒ ናብ ጽፍሒ ይገላብጦም ምንባሩ ይዝከር።እዚ ኩሉ ዝገብር ድማ ንስልጣኑ ስግኣት ከይኮንዎ ብዝብል ስግኣት ነበረ።ኣብ ከተማ ቡንጋይ ዝርከብ ናይ ቴለፎን መስመራት ዳርጋ ዘይሰርሕ ብምንባሩ ቦካሳ ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ዝመጾም ትእዛዛት ብቕጽበት ንኽገብሩ መታን፡ሚንስተራቱ ኣብ ኦፊሶም ሬድዮ ርክብ ክገብሩን ፈጺሞም ከይዓጽውወንን ኣዘዘ።

ቦካሳ ሃንደበት ፊን ክብሎ እከሎ ከምዚ ክሰርሕ እየ ኢሉ ግዙፍ ፕሮጀክትታት ይጅምር እሞ ቅሩብ ጸኒሑ ይስልችዎ ወይ ይርስዖ፡ወይ ከም ኣመሉ ኣብ ካልእ ቦታ ምስ ከደ ፊን ኢልዎ ካልእ ፕሮጀክት ይጅምር እሞ ዝጀመሮ ከይወድአ ኣቋሪጹ ጸጋታት ናብ ካልእ ፕሮጀክት የውፍር። ኣብነት ናይዚ ሓደ እዋን ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ዝነበራ ናይ ነፈርቲ ሽግር ክፈትሖ እየ ኢሉ ማእላያ ዘይብሉ ጸጋታት ኣውፊሩ AIR CENTRAFRIQUE ጀመረ እሞ ድሕሪ ገለ በረራታት ግን መጥፍኢ ገንዘብ እዩ ኢሉ ዓጸዎ።ህዝቢ ብጥሜት እናሃለቐ፡ሃገር ተረሚሳ ብኢንፍዥን እናኸደት ቦካሳ ግን ነቲ እታ ሃገር ብፈጣሪ ዝረኸበቶ ናይ ኣልማዝን ስኒ ሓርማዝን ኣታዊታት ብብሕቱ ተቖጻጺሩ ሃብቲ ሃገር ናይ ውልቁ ቀየሮ።ናይዚ መርኣያ ኣብ ዝተፈላልያ ከተማታት ኤውሮጳ ማእለያ ዘይብሉ ሃብትን ንብረትን ኣፍረየ።ኣብ ፈረንሳ ጥራይ ኣብ ፓሪስ 15 ክፍልታት ዘለዎ ቪላ፡ኣብ ኒስ፡ ቱሉስን በርንን ዝተፈላለየ ቪላታት ዓዲጉ።ኣብ ዓዱ እውን ካብ ርእሰ ከተማ ባንጉይ “ቤት ኣቦሓጎታት” ዝሰመዮ ግዙፍ ቪላ ሃነጸ።ኣብታ ጽርግያ ዘይብላ ርእሰ ከተማ ባንጎይ ንዕኡ ንውልቁ መብጽሒ ናብ ቪልኡ ንኽኾኖ 15 ማይልስ ዝንውሓቱ ጽርግያ ክህነጽ እውን ኣዘዘ።እቲ ንሱ ዝቕመጠሉ ቤተ መንግስቲ ብኽቡራት ስእልታትን ጥንታውያን ኣቕሑን ዝተሰለመ በጻሕቲ ሃገር ክመጹ እንከለዉ ዝቕመጥሉ ውልቃዊ ቪላታት ከይተረፈ ዝነበሮ ነበረ። ቦካሳ ንሚንስተራቱ እውን ክሰርቁ ዘተባብዕን ክሳብ ዘይተቓወምዎ ብብልሽውና እንተተቖማጥዑ እውን ርእዩ ከም ዘይረኣየ ኮይኑ ክሓልፍ ዘይግድሶን እዩ ኔሩ።ህላውነት ስልጣኑ ኣብ ሰራዊት ከም ዝምርኮስ ዘይሰሓቶ ቦካሳ፡ኣባላት ሰራዊት ብጽቡቕ ክፍሊትን ዝተፈላለየ ሓለፋታትን እንተላይ ዝምስጦም መሳርያታት ብምዕጣቕ ኣሐንቀቖም።ኣባላት ሰራዊት ጽቡቕ ግንዖ ክወስዱን ኣብ ንግዲ ክሳተፍፉን ፍቓዱ ኮነ።እዚ ካብ 1967 ክሳብ 1969 ኣብ ምክልኻል ዝግበር ወጻኢታት ብዕጽፊ ክውስኽ፡ንዝቐጸሉ ዓመታት ድማ ንምክልኻል ዝወጽእ ገንዘብ ካልኣይ ዝዓበየ ባጀት መንግስቲ ዝወስድ ጽላት ኮነ።ቦካሳ ንሰራዊት እንከሕንቅቕ ዝበዝሑ ኣባላት ሰራዊት ግን ካብ ኣባላት ቀቢልኡ Mbaka ምባካ ከም ዝምልመሉ ገበረ።ሓለውቱ ብፍሉይ ካብታ ዝተወልደላ ገጠር ዝመጹ ኮይኖም፡ዝበለጸ ዕጥቅን ዲቪዛታትን ከም ዝህልዎም ገበረ።ወጻኢታት መንግስቲ ስለ ዘይምዝገብ ባጀትን ካልእን ኣብ መዝገብ ክትረኽቦ ኣይከኣልን፡ኣምሳያ ናይቲ ኣብ ሰራዊት ዝገብሮ ወጻኢታት ካልኦት ሰራሕተኛታት መንግስቲ ቁንጣሮ ደሞዝ ክኽፈሉን፡ እንሓንሳብ ክሳብ ንኣዋርሕ ዝኣክል ግዜ ብዘይ ደሞዝ ክሰርሑን ይግደዱ ነበሩ።

ንጉስ ቦካሳ ደቂ ኣንስትዮ ኣዝዩ እዩ ዝፈቱ።ብወግዒ ኪዳን ኣሲረልክን ዝበለን 17 ኣንስቲ ነበርኦ።መዓልታዊ ስርሑ ገዲፉ ካብታ ሓንቲ ናብታ ሓንቲ ክበጽሕ፡ንሱ ክሳብ ዝሓልፍ ድማ መንገዲ ክዕጾን ምንቅስቓስ ተሽከርከርቲ ደው ክብልን ግዲ ነበረ።ደስ ዝበለቶ ክምርዓወኪ ይብላ፡ዜጋ ናይታ ሃገር እንተኾይና ብዘይካ ሕራይ እንታይ ሃልይዋ፡ከምታ ሩማናዊት ሰበይቱ ናይ ወጻኢ ሃገር እንተኾይና ድማ ብፕረዚደንትነቱ ምምራኻ ኣይተርፋን።መብዛሕትአን ኣንስቱ ከመይ ከም ዝተላለየን ነናይ ገዛእ ርእሰን ኣገራሚ ታሪኽ እኳ እንተለወን፡ናይታ ሮማናዊት ሰበይቱ ግን ንናይ ብዙሓት ዜጋታት ናይታ ሃገር ህይወት ምኽሳር ምኽንያት ብምዃና ዝተፈልየት ጌርዋ እዩ።ሩማንያዊት ናይ ባሌት ሳዕሳዒት ኣፍቃሪቱ ዝረኸባ፡ፓሪስ ንምብጻሕ ኣብ ዝኸደሉ ወቕቲ ነበረ።ሓቢሮም ሳዕስዑ፡ፈተዋ።ኣቀባጠረላ እሞ፡ተመርዒና ኣለና ኢሉ ሒዝዋ ናብ ሃገሩ ተመርቀፈ።ባንጉይ ኣብ ዝርከብ ቪላ ኣቐመጣ።ድሕሪ ገለ ግዜ ግን ሰብኣይ ብዙሓት ብምዃኑ፡ናብ ካልኦት ኣንስቱ በብተራ ክበጽሕ ናብኣ ምኻድ ቀነሰ።ሩማናዊት ሰበይቱ ኣዝያ ጽብቕቲ እያ፡መንእሰይ እያ፡ ስለዚ ዝሕልውዋ ወተሃደራት እናማረኸት፡ኣብ ዓራት ቦካሳ ሒዛቶም ደቀሰት።መቸም ንውልቀ መላኺ መላኺ ሳላ እቶም ጎይታይ ጎይታይ እናበሉ ዝሰግዱ መቃባጠርቲ ዝሕብኦ ወረ የለን።ስለዚ ገሊኣቶም ብዛዕባ ሰበይቱ እትፍጽሞ ተግባር ኣብ የእዛኑ ሕሹኽ በልዎ።ግዜ ኣይወሰደን፡ነቲ ቪላ ክሕልዉ ንዝተመዘዙ ወተሃደራት ብሙልኦም ኣኪቡ፡ብጥይት ወድኦም። ንሩማናዊት መንእሰይ ኣፍቃሪቱ ግን ኣይተንከፋን።ካልእ ግዜ ድማ ቦካሳ ክበጽሓ ኢሉ ናብቲ ዘቐመጣ ቪላ ምስ ከደ፡ናይ ሓደ ካብ ሰራሕተኛታታ ብሽክለታ እናዘወረት ኣብቲ ቀጽሪ ክትዘናጋዕ ረኸባ።ገለ እንተዘይህልዎ’ዶ ብሽክለትኡ ዘዊራ?ብምባል ዝኣበሶ ዘይብሉ ሰራሕተኛ ኣምጺኡ ቀጥቂጡ ቀተሎ።እምበኣርከስ ቦካሳ ከምዚ ዓይነት ሰብ ነበረ።ኣንስቲ ቦካሳ ካብ ዝልለያሉ ካብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዝመጻ ንዝተፈላለየ ዓሌታት ዝውክላን ነበራ።ቀንዲ ሰበይቱ ካተሪን ኣመና ጽብቕቲ ኮይና ጓል 13 ዓመት እንከላ ዝተላለያ ነበረት። ኣብ ቪላ ናስር ዝበሃል ምዕሩግ ቪላ ትነብር፡ ኣብ ማእከል ከተማ ዝዓበየ ቡቲክ ትውንን። ካልኦት ኣንስቱ ጀርመናዊት፡ ሽወደናዊት፡ ካሜሮናዊት፡ ቻይናዊት፡ ጋቦናዊት፡ ቱኒዛዊትን ጓል ኣይቮሪኮስትን ዝርከብአን ወኪላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝመስላ ነበራ።ጂኣን በደል ቦካሳ ፕረዚደንት ድሕሪ ምዃኑ፡ደቂ ካበየ ዘለውዎ ኣኻኺቡ እዩ።ቁጽሪ ደቁ 62 በጺሑ።ካብ ቻይና፡ካብ ቬትናምን ካልእን ዝወለዶም ከይተረፈ፡ኣብ ርእሰ ከተማ ባንጎይ ኣኪቡ የቐምጦም ነበረ።ሓደ መዓልቲ ንኣምባሳደር ፈረንሳ ጸዊዑ፡ኣብ ቬትናም ትርከብ ጓሉ ክደልየሉ ይነግሮ፡ስማ ኣይፈልጦን እየ ግን ድለየለይ በሎ።ቬትናም ዝርከብ ኤምባሲ ፈረንሳ፡ትእዛዝ ቦካሳ ንኽፍጽም መልእኽቲ በጽሖ።ምስ ቦካሳ ርክብ ዝነበረን ቬትናማውያን ኩለን እናተሃድና ተረኽባ። ካብአን ሓንቲ፡ እዚኣ ጓሉ እያ ኢለ ሃበት። ሕራይ ኢሉ ተቐበለ። ጸኒሓ ካልእ ሰበይቲ፡ ዘእምን ምልክት ሒዛ መጸት፡ ናይ ቃል ኪዳን ኣጻብዕቱ ዘይትሰርሕ ኣፍሪቃዊ እንተድኣ ኮይኑ ካብኡ ወሊደ ኣለኹ በለት። ቦካሳ ኣብ ግዜ ውግእ ቬትናም ናይ ቃልኪዳን ኣጻብዑ ብጥይት ተሃሪማ ስለ ዘይትንቀሳቐስ፡ ብገዚፍ ቀለቤት እዩ ዝሽፍና ኔሩ። ምልክት ምስ ተነግሮ ሓቃ እያ ኢሉ ተቐበለ። ክልቲአን ደቁ ኣምሃሩ፡ዝምርዓወን ንምርካብ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ሓውሲ ጨረታ ዓደመ፡ ክልተ ዕዉታት እቲ ሓደ ዶክተር እቲ ካልእ ወተሃደር ምስ ተረኽቡ ድማ፡ንኽልቲአን ብዓቢ ሃገራዊ ጽንብል ኣብ ሓደ መዓልቲ ኣመርዓወን፡ድሒሩ ናይ ክልቲአን ሰብኡት ብምቕታል ሰብኣይ ኣልቦ ገበረን። ነታ ፌክ ጓል ግን ሰብኣያ ቀቲሉ እውን ኣይመሓራን፡ ድሕሪ ገለ ሰዓታት ሞት ናይ ሰብኣያ ንዝወለደቶ ሓድሽ ናጽላ ወሲዱ ብምቕታል ጭካኔኡ ኣመስከረ።

ሓደ ግዜ ሰብዓ ዝኾኑ ሩስያውያን ቦካሳ ዕድመ ጌርሎም ናብ ርእሰ ከተማ ባንጎ ይመጹ።ባንጎ ምስ በጽሑ ብወተሃደራት ኣኽቢቡ፡ናብ ቤተ መንግስቲ ወሲዱ፡ኮፍ ከይብሉ ብምእዛዝ ንኽልተ ሰዓታት ዝኸውን ደው ኣቢሉ ብጸርፍን ዘለፋን ይሰሃሎም።”ናይ ዓለም ውግኣት ብሙልኦም ምንጮም ሶቬት እያ” እናበለ ጸረፎም።ሶቬታውያን እንታይ ክገብረና ይኸውን ኢሎም እናተጨነቑ ድሕሪ ንኽልተ ሰዓታት ምጽራፉ ናይ ድራር ግብጃ ገበረሎም።ኣብቲ ግብጃ ድማ ከምዚ ዝብል ዘረባ ተዛረቦም “ቅድም ዝበልኩኹም፡ረስዕዎ!”ፈረንሳውያን ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ካብ ጽልውኦም ንኸይትወጽእ ብምባል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዝወርድ ግፍዒ ርእዮም ከምዘይረኣዮ፡ንኣውያት እቲ ህዝቢ ድማ ሰሚዖም ከም ዘይሰምዑ ክኾኑ መረጹ።ቦካሳ ክሳብ ዘሎ ድላይና ምርካብ ኣይጽግመናን ኢሎም ስለ ዝኣመኑ ድማ ማእለያ ዘይብሉ ገንዘባውን ወተሃደራውን ሓገዛት ይገብሩሉ ነበሩ።ቦካሳ ግን ደስ ክብሎ እንከሎ ንዖም እውን ዝምሕሮም ኣይነበረን፡ከሕርቕዎ እንከለዉ ንኸፈራርሆም ናብ ዝተፈላለዩ ኪዳናት ምእታ ድማ መለልይኡ ኮነ።ኣብ 1969 “ናብ ምብራቕ ምግዓዝ” ብዝብል ሓሳብ፡መንግስቱ ስነ ፍልጠታዊ ማሕበርነት ምዃኑ ዕላምኡ ኣወጀ።እዚ ዝገበረ ግን ካብ ሃገራት ምብራቕ ግንዖታት ዝውሕዞ ስለ ዝመሰሎ እዩ ኔሩ፡ሰልዲ ክህብዎ ከም ዘይክእሉ ምስ ፈለጠ ግን ብቕጽበት ሓሳቡ ቀየረ።ከምዚ ሎሚ ከይኮነ ቦካሳ ዓርኪ ሙዓመር ቐዛፊ ነበረ። ምብጻሕ ስራሕ ንምፍጻም ንመጀመርያ ግዜ ናብ ትሪፖሊ ኣብ ዝኸደሉ ወቕቲ ቐዛፊ ገለ ሓገዝ ከም ዝህቦ ተመባጽዐ። ብቐጽበት ከምዚ እንተኾይኑ እሞ፡ክርስትና ይትረፈኒ ኢሉ ኣስላም ኮይነ ኣለኹ በለ።በዚ ድማ ሳልሕ ኣዲን ኣሕመድ ቦካሳ ዝብል ስም ሒዙ መስለመ።እንተኾነ የዕራብ እውን ከም ዝሓሰቦ ሳንቲም ከም ዘይህብዎ ምስ ተገንዘበ ኣብ ሰለስተ ወርሒ እስልምና ይእከለኒ ኢሉ ከም ዝለመዶ ናብ ናይ ካቶሊክ እምነቱ ተመሊሱ ምስ ፈረንሳይ ምሕዝነቱ ቀጸለ።

ቦካሳ ምስ ፈረንሳ ወላ እንተኾረኹ፡ኩራ ውሉድን ወላድን እዩ ዝብል እምነት ነበሮ።ልዕሊ ሃገሩ ንፈረንሳይ የፍቅር።ብፍላይ ንመራሒ ፈረንሳ ነበር ጀነራል ቻ ደጎል ወላ እውን ፕረዚደንት ድሕሪ ምዃኑ፡ “ሞን ፔኽ . . . ሞን ፓፓ” ኣቦየ ባባየይ እናበለ ይጽውዖ።ጀነራል ደጎል ምስ ሞተ ቦካሳ ልዕሊ ቤተ ሰቡ ኣልቀሰን ሓዘነን፡ንብዓልቲ ቤት ጀነራል ደጎል ድማ ከምዚ በላ “ናይ ተፈጥሮ ወላዲየይ ህጻን እንከለኹ ሞይቱኒ፡ሕጂ ድማ ካልኣይ ኣቦይ ሞይቱ፡ሎሚ እየ ዘኽቲመ” እናበለ ዝርንዛሕ ነበዐ።ቦካሳ ካልእ ወዲ ሓወቦይ እናበለ ዝጽውዖ ፕረዚደንት ፈረንሳይ እውን ነበሮ። ፕረዚደንት ቫለሪ ጊስካርድ ደስታንግ።ቦካሳ ነዚ ዓርኩ ዝኾነ ፕረዚደንት ፈረንሳይ ንምሕጓስ ብውልቁ ክመጽእ እንከሎ ዝዘናግዓሉ ሕዛእቲ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ገበረሉ።ሃድን ዝፈቱ ዝነበረ ፕረዚደንት ጊስካርድ ናይ ውልቁ ሕዛእቲ ተፈልይሉ፡ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ናብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ እናተመላለሰ ኣብ ሰብዓታት ልዕሊ 50 ዝኾኑ ሓራምዝ ቀቲሉ፡ስኖም ጽዒኑ ንዓዱ ከም ዝኸደ ቦካሳ የዕሊልሉ ነበረ።ብፍላይ እቲ ቦካሳ ቀዳመይቲ ሰበይቱ ምስኡ ንኽትሓድር ንፕረዚደንት ፈረንሳ ይጋብዞ ኔሩ ዝብል ዘረባ ብዙሕ ኣካትዐ።ቦካሳ ብስደት ፈረንሳ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ እዚ ብሓባር ሰበይቲ ይካፈሉ ምንባሮም ዝገልጽ ምስጢር ብመጽሓፍ ጽሒፉ ናብ ሕትመት ድሕሪ ምብቅዑ፡ኣብ ፈረንሳ ንዝተለዕለ ቁጠዐ ንምህዳእ ቤት ፍርዲ ፈረንሳ እታ መጽሓፍ ንኸይትሽየጥ ከልኪሉ እዩ።ዴስታንግ ቦካሳ ዝሃቦ ናይ ኣልማዝ ህያባት ብምቕባሉ ከም ብልሽውና ተቖጺሩሉ፡ንኻልኣይ ግዜ ከም ፕረዚደንት ኮይኑ ንኸይምረጽ ተዓንቂጹ።ንቦካሳ ኣብ መበል 16 ዓመተ ስልጣኑ፡ከምዚ እተኽብሮን እተቀባጥረሉን ዝነበረን ፈረንሳይ ከመይ ከም ዝኸድዓቶ ጸኒሕና ክንሪኦ ኢና።

ካብ ካልኦት መራሕቲ ተፈልዩ፡ስሙ ከም ጫፍ ጭካነ ዝለዓል፡ናይ ወዲ ሰብ ስጋ ይበልዕ እዩ ስለ ዝበሃል እዩ።ናይ ሰብ ስጋ ክበልዕ ከም ዝተራእየ ኣብ ናይ መጀመርያ ናይ ክሲ እዋኑ ተኸሲስሉ እዩ።ፈረንሳውያን፡ንቦካሳ ኣባሪሮም እንደገና ናብ ዝነበሮ ስልጣን ዝመለስዎ ፕረዚደንት ዴቪድ ዲኮ፡ኣብ ናይ ቤተ መንግስቲ ፍርጅ፡ዝተቖራረጸ ስጋ ሰብ ተሰቒሉ እንከሎ ቦካሳ ሓቢሩ ዝተሳእሎ ስእሊ ምርኣዩ ገሊጹ እዩ።ናይ ቦካሳ ሓለዋ ሓላፊ ስጋ ሰብ ንኹቡራት ኣጋይሹ ከይተረፈ ይጋብዝ ከም ዝነበረ መስኪሩ።እዚ ክዝረብ እንከሎ፡ኣብ ቦታ ፍርዲ ዝነበረ ፈረንሳዊ ኣኽባር ሕጊ ሓንቲ ሕቶ ንምሕታት ፈርሀ። ዓርከይ ሓወይ እናተባህለ ብቦካሳ ዝጽዋዕ ዝነበረ ፕረዚደንት ፈረንሳይ (Valéry Giscard d’Estaing)ቪላሪ ጊስካርድ ዴስታንግ ንማእከላይ ኣፍሪቃ ኣብ ዝበጽሓሉ ግዜ ናይ ሰብ ስጋ በሊዑ’ዶ?ኢሉ ክሓትት ኣይከኣለን።ድሓር ድሓር ቦካሳ ብዛዕባ ታሪኽ ፈረንሳዊ መራሒ ናፖልዮን ብዙሕ ታሪኽ ሰሚዑ ተማረኸ እሞ፡ከምኡ ንምምሳል ንጉስ ምዃን ደስ በሎ።ደስ ዝበሎ ዝገብር ብምዃኑ፡ንምንታይ ከምዚ ገበርካ?ከመይ ጌርካ ከምዚ ትገብር ዝብሎ ክህሉ ዝሕሰብ ኣይነበረን።ዝሃቦ ምኽንያት ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ንጉሳዊት ሃገር ምስ እትኸውን ኣብ ዓለም ዝበለጸ ክብርን ዝናን ክትረክብ ከኽእላ እዩ ዝብል ነበረ።

ኣብ ግዜ ፕረዚደንት ቪላሪ ዲስካርድ እዩ ኔሩ ፈረንሳ ኣብቲ ናይ ቦካሳ ዝዓበየ ጽንብል ኢዳ ክትዝርግሕ ዝወሰነት። ናይ ንግስና ብዓሉ ንናፖልዮን ዝተቐብኣሉ ጽንብል መሲሉ ዓለም ብዘዛረበ ድምቀት ተባዕለ፡ብወርቂ ዝተለበጠ ገዙፍ ዙፋን ተሰርሓሉ።ምስሊ እቲ ዙፋን ምስሊ ንኽበርር ክንፉ ዝዘርግሐ ኣሞራ ተዋህቦ።ብወርቂ ዝተሰርሐ ሰረገላ ተዳለወ። ሃጸይን ንግስቱን ካብ ፈረንሳ ዝተኣዘዘ ብወርቅን ኣልማዝን ጥራይ ዝማዕረገ ልብሲ ለበሱ።ንናይ ናፖልዮን ጽንብል ስርዓተ ንግስነት የርክብ እዩ ዝተባህለ ብወርቅን ክቡር ሃርን ዝተሰርሐ፡ወለል ዝብል ካባ ደረበ።ነቲ በዓል ተባሂሉ ኣንስቱን፡ደቁን ሰራሕተኛታቱን ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ብዝተሰርሐ ፍሉያት ልብስታት ከም ዝምዕርጉ ተገብረ።10ተ ዓመት ዘመልአ ህጻን ወዱ፡ብወርቂ ዝተሰርሐ ናይ ማዕረግ ዲቪዛ ተዋሂብዎ ፊልድ ማርሻል ተሰየመ።ካብዚ ንንዮው ናይ ቦክሳ ወግዓዊ መጸውዒ “ሃጸይ ቦካሳ” ክኸውን እንከሎ፡ሃገሩ ድማ ንግስነት ማእከላይ ኣፍሪቃ ተባህለት።እቲ በዓል ኣብ 4 ታሕሳስ 1977 ኣብ ስታድዮም ዢኣን በደል ቦካሳ፡ጎደና ቦካሳ ጥቓ ዩኒቨርስቲ ዢኣን በደል ቦካስ ተኻየደ።ናይ ንጉስ ናፕልዮን ጽንብል ከም ሞደል እየ ዝወስድ ዝበለ ቦካሳ፡ነቲ በዓል ንምብዓል ካብ ፈረንሳ ኩሉ ንብረተ ንግስና ማለት፡ናይ ኣልማዝ ኣኽሊል፡ዙፋን፡ምሩጽ ዘርኢ ዘለዎም ኣፍራስ፡ልብሰ ንግስነት፡ንዓጀብቱ ዝኸውን ፍሉይ ቆቢዕን መሳርያታትን፡ብቶናት ዝምዘን በብዓይነቱ መግብታት፡ወይንታት፡ተተኳሲ ሪቺታት፡ዕንበባታትን ንተሳተፍቲ ናይቲ ጽንብል ዝኾና 60 መርሴድስ በንዝ ተኣዘዛ።ዜማታት ሞዛርትን ቪትሆቨንን ብፈረንሳውያን ሙዚቀኛታት እናተዜመ፡ልዕሊ 6 ሜትሮ ዝንውሓቱ ደም በጊዕ ዝሕብሩ ብቖርበት ኤርመሊኖ ዝተዘምዘመ ካባ ወለል እናበለ ቦካሳ ከምቲ ናፖልዮን ዝገበሮ ኣኽሊል ካብ ጳጳስ መንጢሉ ብምድፋእ 1.8 ሜትሮ ዝምንውሑ ብኣልማዝ ዘብረቕረቐ ዘንጊ ንግስነት ደፍአ።ብቕጽበት፡ስምጺ ዕልልታ፡ጭብጨባ፡መድፍዕ፡ተኹስን ሪችታትን ነታ ከተማ ኣናወጻ።

ትርኢት ናይቲ 22 ሚልዮን ዶላር ዝወድአ ጽንብል ንግስነት ቦካሳ፡ኣድማሳዊ ቁጠዐ ኣለዓዓለ።ኣብታ መንግስታዊ ኣገልግሎታት ዘይብላ ሃገር፡ኣብታ ኣብ ግዜ ወሊድን ህጻናትን ዘጋጥም ብዝሒ ሞት ዝመለለዪኣ ሃገር፡ኣብታ ድንቁርና ዘስፋሕፍሓላ፡ካብ 260 ማይልስ ዝበልጽ ጥጡሕ ጽርግያ ወይ መንገዲ ዘይርከባ ኣብ ከቢድ ቁጠበዊ ቁሉውላው ዝነበረት ሃገር ከምዚ ዓይነት ጽላለ ምፍጻሙ፡መንግስቲ ቦካሳን ተሓባባሪኡ መንግስቲ ፈረንሳን ኣብ የዒንቲ ህዝቢ ዓለም ኣተዉ።እቲ ንጽንብል ንግስነት ቦካሳ ዝወጸ ገንዘብ ሓደ ሲሶ ባጀት ናይታ ሃገር ወይ እታ ሃገር ካብ ፈረንሳ ኣብ ዓመት እትረኽቦ ሓገዝ ዝሽፍን ነበረ።ሳላ እቲ በዓል ዕዳግኣ ተኸፊቱላ ዝነበረት ፈረንሳ፡ከምቲ ንፕረዚደንት ናይታ ሃገር ወኪሉ ኣብቲ በዓል ዝተሳተፈ ሚንስተር ፋይናንስ ፈረንሳ ነበር ሮበርት ጊስካርድ Robert GALLEY ዝበሎ “ብውልቀይ ቦካሳ ከምዚ ዝኣመሰለ ድንቂ ጽንብል ክገብር ከሎ ትውግዝ፡ብሩራዊ ኢዮቤል ንግስቲ ዓዲ እንግሊዝ ንምኽባር ዝግበር ጽንብል ግን ትድግፍ እንተኾይንካ ሕስድና እዩ።ወረግ መርኣያ ዓሌትነት እዩ” ክብል ውልቃዊ ብዝመስል ዘረባ መርገጺ ፈረንሳ ኣንጸባሪቑ እዩ።እንተኾነ ግዲ ዘይብሉ ቦካሳ ኣብ መወዳእታ ናይቲ በዓል ነቲ ክውድሶ ውዒሉ ምስኡ ዝድረር ዝነበረ ሚንስተር ፋይናንስ ፈረንሳ በሊዑ ምስ ወድአ ብሕሹኽታ ከምዚ በሎ “ኣይተረድኣካን እምበር ስጋ ሰብ ኢኻ እኮ ተደሪርካ።”

ክልተ ዓመታት ድሕሪ ንነብሱ ንጉስ ኢሉ ምቕብኡ ቦካሳ ጭካንኡ እናጎልሐ ፈረንሳውያን እውን ዓለም ንኸይትኽዕቦም ክርሕቅዎ ጀመሩ።ኣብ ዓመተ 1970 ክሳብ 72 ኣንጻር ስርቂ ኢሉ ብዘበገሶ ወፍሪ ሰረቕቲ ምስ ዝርከቡ ጎዶሎ ኣካል ንኽኾኑ ኣወጀ። ከም ኣካል ናይዚ ወፍሪ ሚንስተራቱን ማዕከናት ዜናን ኣኸቲሉ ናብ ቤት ማእሰርቲ ናግራባ Nagraba ብምኻድ እሱራት ክቕጥቀጡ ኣዘዘ።ቦካሳ ነቲ ኣሰንይዎ ዝኸደ ጋዜጠኛ ነቲ ምቕጥቃጥ እናተዓዘበ ከምዚ በሎ “ከቢድ እዩ፡ግን ህይወት ከምኡ እያ”ሰለስተ ሰባት ሞይቶም ብዙሓት ኣብ ኣፍ ሞት በጽሑ።ዝቐጸለ መዓልቲ ካብ ሞት ዝተረፉን ብምቕጥቃጥ ሃለዋቶም ዘጥፍኡን 42 እሱራትን 3 ሬሳታትን ኣብ ትሕቲ ዋር ዋር ትብል ጸሓይ ኣብ ቀንዲ ኣደባባይ ከተማ ባንጎይ ንምርኢት ተሰጥሑ።ሰክረታሪ ጀነራል ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኩሩት ዋልዲም Kurt WALDHIEM ነቲ ጭካነ ወጊዙ ምስ ተዛረበ ቦካሳ “መዝማዚ፡ገንቢ ከም ሬሳ፡ኣቃጣሪ”እናበለ ዘለፎ።ሃገር ቤተ ምርምር ናይ ስቅያት ዘምሰላ ቦካሳ፡ብደርዘናት ዝቑጸሩ ሰራሕተኛታት፡ ወተሃደራት፡ ሰረቕቲ፡ ተመሃሮን ካልኦት ዜጋታትን ብጅምላ ክቕተሉ ትእዛዝ ይህብ ከም ዝነበረ፡ዜጋታት ብሞዶሻ እናተወቕጡ፡ብሰንሰለት እናተቐጥቀጡ ከም ዝሃለቑ ኣዛዚ ቤት ማእሰርቲ ነበር ኣብ መስርሕ ፍርዲ ቦካሳ መስኪሩ እዩ።ቦካሳ፡ስልጣንን ጭካነን ተቐባቢሎም ናብ ዕቡድ ቀይርዎ። ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ተመሃሮ ዝወሰዶን ብገዛእ የእዳዊ ዝተሳተፎን ኣሰቃቒ ጃምላዊ ቅትለት ንዓለም ኣስደመመ። ፈታዊት፡ ኩሉሙለይ ዝብላ ዝነበረ ፈረንሳ ከይተረፈት በዚ ተግባር ሰንቢዳ ኣብ ጎኒ ቦካሳ ደው ምባል መዘዝ ከየምጽኣላ ፈርሀት። ናይ ቀዳማይ ደረጃ ተመሃሮ፡ስእሊ ቦካሳ ዘለዎ ዲቪዛ ንኽለብሱ ኣዋጅ ወጸ።እዚ ዲቪዛ ብሓደ ትካል ጥራይ ዝፈርን ዝሽየጥን ኮይኑ፡ዋና እቲ ትካል ድማ ብዓልቲ ቤት ቦካሳ ነበረት።እቲ ዝኸፍአ ነገር ግን ዋጋ እዚ ዲቪዛ ድኻታት ዘይክእልዎ ሰማይ፡ዓይነቱ ድማ ምህሙንን ተቐዳድን ኮይኑ ካብ ርካሽ ጨርቂ ዝተሰርሐ ምዃኑ እዩ።ስለዚ ካብ 15 ዓመት ንታሕቲ ዝኾኑ ተማሃሮ፡ብኣስገዳድ ዲቪዛ ኣይንገዝእን ኢሎም ሰላማዊ ሰልፊ ወጹ።ነዞም ድኻታት መንእሰያት ቦካሳ ኣይደንገጸሎምን፡ዙርዮኦም ብወተሃደራት ኣኽቢቡ ጥይት ኣኾሎም።ካብቶም ዝተረሸኑ ዝተረፉ ውጻእ መዓት ድማ ኣብ መኪና ደርዲሩ ብምውሳድ፡ኣብ ጸበብቲ ሽላታት ጸፍጸሞም። ኣብ ሽላ ተጸፍጺፎም መንቀሳቐስን መስተንፈስን ዝሰኣኑ ቆልዑ ብእኩብ ሃለቑ።ኣብ ፍርድቤት ቀሪቡ ናይቲ ግዜ እቲ ፍጻመታት ዝተሳተፈ ናይ ሽዑ እሱር ተመሃራይ ከም ዝብሎ “ምሸት ቦካሳ ንባዕሉ ወተሃደራቱ ኣኸቲሉ ናብቲ ተመሃሮ ተኣሲሮሙሉ ዝነበሩ ቤት ማሕቡስ መጸ።ሓይሉ ክሳብ ዝደክም ብበትሩ ክጭፍጭፎምን፡ክሳብ ዘዕርፍ ዓጀብቱ ኣብርዮሙ ክቕጥቅጡን ገለ ተመሃሮ ብኽቱር ማህረምቲ ኣብ ኢዶም ሞቱ።ብጠቕላላ ብምርሻን፡ብምዕሻግ፡ብምቕጥቃጥ ዝኣክል 100 ዝኾኑ ዕሸላት ህጻናት ተቐትሉ።መንግስቲ ቦካሳ ከምዚ እናገበረ ዘንብር ነበረ።

ዴሞክራን ፍትሕን ኢና ንኣምን፡መሰል ወዲ ሰብ ነኽብር ኢና ዝብሉ ልዕለ ሓያልን እዚ ኩሉ እናገበረ ከመይ ስቕ በልዎ? ዝብል ሓታቲ ዝብል ሕቶ ምስ ዝመጽእ፡ንሳቶምሲ ዓገብ ክብልዎ ይትረፍ ንባዕሎም ቀንዲ ተሓባበርትን ኣተሓባበርትን ብምዃን ይሳተፉ ነበሩ።ንማእከላይ ኣፍሪቃ ሓደ ሲሶ ባጀታ እትሽፍነላን ኣብታ ሃገር ናታ ሰራዊት ዘቐመጠትን ፈረንሳይ ንቦካሳ ግደፍ ክትብሎ ኣይደለየትን።ብኣንጻሩ ኣብ ናይ ንግስነት በዓሉ 500 ዝኾኑ ናይ ጸጥታ ወተሃደራትን ናይ ሓይሊ ባሕሪ ሙዛቃ ባንድን ልኢኻ ዘማዕረገቶ ፈረንሳይ እያ።እንተኾነ ፈረንሳ እውን ዝያዳ ጥቕሚ ብምድላይ እምበር ብነጻ ኣይትሕግዝን።ናይ ሓገዛ ምኽንያት ነቲ ኣብ ሃገራ እተማዕብሎ ናይ ኑክሌር ፕሮጀክትታት መስርሒ ዝኸውን ዩራኒም ዝተባህለ ባእታ፡ብነጻ ካብ ሃገሩ ክትግሕጥ ቦካሳ ስለ ዘፍቀደላ እዩ።ንጉስ ፊልድ ማርሻል ቦካሳ፡ደስ ዝበሎ እናገበረ፡ደስ ከም ዝበሎ እናገዝአ፡ደስ ዝበሎ እናቐተለ፡ደስ ዝበሎ እናለበሰ 13 ዓመታት ኣብ ስልጣን ጸንሐ።ኣብ 1979 ኣከባቢ ግን፡ብፍላይ ድሕሪ ቅትለት ናይዞም ተመሃሮ ፈተውቱ ክርሕቅዎ ጀመሩ። ናብ ዝደለየተን ግዝኣታ ዝነበራ ሃገራት ክሳብ ሰራዊት ልኢኻ ዕልዋ ከተካይድ እትኽእል ፈረንሳ እውን፡ገሊኦም ከም ዝብልዎ ንቦካሳ ትህቦ ደገፍ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዓለም ስለ ዘሸማቐቓ፡ካልኦት ከም ዝብልዎ ድማ ፕረዚደንት ጌስካርድ ፕረዚደንት ድሕሪ ምዃኑ ምስ ቦካሳ ዝገበሮም ኣነወርቲ ተግባራት ንኸይጋለጽዎ ንቦካሳ ካብ ስልጣን ከውርዶ ወሰነ።

ንጉስ ቦካሳ ምስ ዓርኩ መራሒ ሊብያ ሙዓመር ኣል ቐዛፊ ኮይኑ ኣብ ልቢያ ሰውራዊ ዕርክነቱ ዊስኪ ችርስ እናበለ የብዕል ኣሎ።ኣብ ቦንጎ ዘለዉ ወተሃደራት ፈረንሳ ግን ንቦካሳ ካብ ስልጣኑ ንምእላይ ምንቅስቓሳት ጀሚሮም ኣለዉ። መስከረም 20/1979 ኣብ ጫድን ጋቦንን ዓስኪሮም ዝነበሩ 300 ዝኾኑ ናይ ፈረንሳ ኮማንዶታትን ፍሉያት ሓይልታትን፡ብኣውሮፕላን ተጓዒዞም ንከተማ ቦንጎን መዓርፎ ነፈርታን ተቖጻጸሩናይ ቀደም ፕረዚደንት ነበር ዴቪድ ዳኮ ካብ ዘለዎ ደልዮም ኣምጺኦም ናብ ቦትኡ መለስዎ።ድሕሪ 13 ዓመታት ናብ ዝተነፍጎ ስልጣን ዝተመልሰ ዴቪድ ዳኮ፡ማእከላይ ኣፍሪቃ ናብቲ ቀደም ዝነበረቶ ናይ ሪፓፕሊክ ስርዓት ምምላሳ፡ሓድሽ መንግስቲ ምቛሙን ብራድዮ ኣወጀ።መሬት ሰላም እዩ ዘሎ ኢሉ፡ቀሲኑ ኣብ ሊብያ ክዘናጋዕ ዝቐነየ ዢያን በደል ቦካሳ ብኣውሮፖላን ናብ ሃገሩ ንኽምለስ ጉዕዞ ተተሓሓዞ።ኣብረርቲ ፓይሎት ፈረንሳውያን ነበሩ፡ካብ ሃገሮም ብዝተዋህቦም መምርሒ መሰረት ዝወስድዎ ዝነበሩ ናብ ሃገሩ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዘይኮነ ናብ ፈረንሳይ ነበረ።ፓሪስ ምስ በጽሐ፡ክዳኑ ኣውጺኦም መርመርዎ።ቦካሳ ኣብ ናይ ኣየር ጉዕዞ እንከሎ፡ኣብ ሃገሩ ዝነበሩ ኩሎም ሰዓብቱ ተኣስሩ። ትቕበሎ ሃገር ክሳብ ትርከብ፡ኣብ ፈረንሳ ከዕነኒ ድሕሪ ምጽናሕ፡ኣይቨሪኮስት ክትቅበሎ ከም እትኽእል ፍቓድ ምስ ሃበት ናብ ኣይቨሪኮስት ተላእከ።ድሒሩ፡ንፈረንሳውያን ዝገበሮ ናይ ጅግንነት ውዕለት ኣልዒሉ ሰለ ዝተኸራኸረን ኣብ ፈረንሳ ብዙሕ ርእሰ ማል ስለ ዝነበሮን፡ፈረንሳይ ናብ ፓሪስ ተመሊሱ ብስደት ንኽነብር ፈቐደትሉ።ናብራ ፓሪስ ኣይጠዓሞን።ከም ድላዩ ሰልዲ ምዝራው፡ንደስ ዝበሎ ኣልማዝ ምዕዳልን ዝለመደ ቦካሳ ገንዘብ ውሒዱኒ ኢሉ ምዕዝምዛም ኣብዝሐ።ስለዚ “ናብ ሃገረይ ምለሱኒ”ኢሉ ሓተተ።ኣብ ዘይብሉ ፍርዲ ተወሲንሉ ናይ ሞት ፍርዲ ዝተወሰነሉ ቦካሳ፡ካልኣይ ግዜ ጉዳዩ ብቤት ፍርዲ ተራእዩ ዳግማይ ሞት ተፈርደ።ናይ ቦካሳ ዘመነ ስልጣን፡በዚ መልክዑ ብውርደት ተዛዘመ።ግን ከም ካልኦት ዝተዓልዉ ውልቀ መለኽቲ ዕድሚኡ ኣይሓጸረን።መቸም፡እምባ ገነናት መራሕቲ ቀንዲ ጸላኢኦም እቲ ስልጣን ዝመንጠልዎ ቅድሚኦም ዝነበረ መንግስቲ እምበር፡ቅድሚኡ ዝነበረ በዳሊ ህዝቢ እንታዮም ኣይኮነን።በዚ ድማ ንቦካሳ ተኪኡ ካልኣይ ግዜ ናብ ስልጣን ዝመጸ ዴቪድ ዳኮ፡ መንግስቱ ብኢታማዦር ሹም ተገልቢጡ ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓፕሊክ ናብ ዳግማዊ ምልኪ ኣትያ ነበረት እሞ፡ቦካሳ ሳላ ሓድሽ ግዝያዊ ፕረዚደንት ኣንድሬ ሬንጌላ ናይ ምሕረት ዕድል ተራሕወሉ።ናይ ሞት መቕጻዕቱ ናብ ናይ ሕልፈት ማእሰርቲ፡ጸኒሑ ድማ ናብ ናይ 20 ዓመት ማእሰርቲ ተቐነሰሉ።ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ድማ፡ምሉእ ምሕረት ተጌርሉ፡ኣብታ ዝነገሰላን ዝቐተለላን ርእሰ ከተማ ባንጎይ ኣብ 30 ሕዳር 1996 ብሕማም ልቢ ሞተ።

”ንቀራረብ ንቀራረብ ደገ ዘለዉ ኣሕዋትና’ዮም”
ቀጢን ድምጺ ናይታ ፈቶሪኖ ድምጽ’ቲ እኩብ ዋጭዋጭታ ክፍንጽግ ኣይትሓዙኒ እናበለ የቃልሕ።ኣውቶቡስ ከተማ ኣስመራ፡ እተን እንኮ መንግስታዊ ዕማመን ብብቕዓት ኣብ ምስልሳል ዝርከባ ኣገልገልቲ ምዃነን ብጽቕጥቅጥ ህዝቢ ከመስክራ እዩ ዝብርሀን።
”ማእከላይ ማዕጾ ንቀራረብ” ድምጽታ ፎተሪኖ ኣየዕረፈን።
”ኣይይይ . . . ኣታ ረጊጽካኒ እምበር”
”ከይትርገጺ ተደሊኺ ብታኽሲ’ሞ ዘይትኸዲ”
”ንዓ በል ተሓንጎር”
“ኣብ ቦርሳይ ክትኣቱ ደሊኻ?”
ንጽበት ቦታ ብመልሓሶም ከቃልልዎ ከምዝደለዩ ክመስል፡በብወገኑ መረረ ጽቕጥቅጥ ይቕጽል።
”ኣቱም ቀስ ግዳ ዘይትብሉ”
ክኣትዋ ደጊፈ ዘእተኽወን ሰንከልከል ዝብላ ሰበይቲ ምስ ኣብ ቅድሚአን ተገቲሩ ሕቑኡ ሂብወን ዝነበረ ገዚፍ ሰብኣይ ይማጎታ።ወዮ ገዚፍ ሰብኣይ ገጹ ከይጠወየ ብጎርናዕ ድምጹ
”እሞ ደፊእኪ ብፍኒስትራ ኣውጽኒ።”
ምንኣስ ሓርማዝ ክነሱ ብፊንስትራ ክወጽእ ተራእዩኒ ሰሓቐይ ክቆጻጸር ኣይከኣልኩን። ዝቕጽል ግብረመልሰን ክጽበ እናሃቀንኩ ወዮ ሰብኣይ ናባይ ተጠውዩ።
”እሂታ እንታይ ነፊሑካ”
ዘይተዳለኹሉ ነገር ስለ ዝገጠመኒ ሓሲበ መልሲ ክህብ፡ወይ ብኣግኡ ገላጋሊ ንምርካብ ቁልሕሊሕ በልኩ። ሃንደበት ዝለኽፈኒ ሰብኣይ
”ኦ!”
ክብል ሓውሲ ኣውያት ብዝጥዕም ድምጺ ኣውቶቡስ ኣነቓነቓ።እንታይ ረኺብዎ ኢልና ፍርቂ ኣውቶቡስ ተጠውዩ ክጥምቶ ግልጽ በለ።
”ኢራብ ዲኺ ኣንቲ?”
መልሳ ከይተጸበየ ተጠምጠማ።ከምቲ ኣሰዓዕሙኦም ናይ ሃይስኩል ካችኡ እያ ትመስል።ግር ዝበላ ሰበይቲ ገጽ ገጹ እንጠመተት ተዓኒዳ።ኣብ የእምሮኣ ዘይዕዉት ድልያ ናይዚ ሰብኣይ ከተካይድ ምስሊ ትፈልጦም ሃዛርጥ ክትፈታትሽ ከምዝወፈረት ገመትኩ። ትርንዕ ትርንዕ ዝበለ ስዕመት እንከቕምሳ ገጻ ተበቲኻ ከይትወድቕ ዝሰግአት ክትመስል ክሳዳ ብብቂ እየ ተንቀሳቕስ ዝነበረት።
ካብ ዘየድሊ ላኽፋ ናይቲ ሰብኣይ ብምግልጋለይ እፎይታ ተሰምዓኒ።ንሳ እውን ኣብቲ ድልያ ስለ ዝተዓወተት ግዲ ኮይና ካብኡ ብዘይሰንፍ ድምጺ ኣውቶቡስ ኣነቓነቐታ።
”ኣይኣምንን’የ ኣንታ ሳጢር ዲኻ፧”
ተመሊሶም ኣብ ምስዕዓም ኣተዉ።ሰብ ተጋግያ ከምዘላ ክሕብራ ድንዕ በልኩ።ብግዝፉ ንቕድሚት ከምዘይሪኢ ዝጋረደኒ ሸሞንተ ሳጢራት ተጠሚሮም ዘይዳረግዎ ሰብኣይ’ሲ ሳጢር! እቲ ክድይብ እርጋን ዘሰነፋ ዝመሰለትኒ ሰበይቲ ኣሰዓዕማኣ ርእየ፡ዝተሰሓሓተ ግምት ከምዝወሰድኩ ተረድኣኒ።ዝተኸድነቶ ብጫ ሽፎን ኣብ ስልኪ ከም ዝተሰጥሐ እናተዋዛወዘ ዕብራና ኣብ ምጉላሕ ተጸሚዱ፡ንቒሕ ገጻ ዝበለላ ኣብ ላዕላይ መዓጉርታ ዝዓለባ ቅጫ መጠቃ ዝመስላ ማዳ ተኾዲመን እንተስ ናብራ እንተስ ጥዕና፡ ሓዲኡ ከምዘግድዓ መስካሪ ኣየድልዮን።
ካብ ፈተሻ ኣካላታ ወጽየ ክጸናጸን ጀመርኩ። ገለ ክፋል ሰላምታ ሓሊፉኒ ኔሩ።
”እዋይ ኢራብ ዘይሞተስ ይራኸብ ደኣ።ከይገርመኪ እዛ ማህረምትኺ እንተዘይርኢ ኣይመለለኹኽን ኔረ።”
ኣብ ላዕላይ ግምባራ ንዝነበረት ጠምሳቕ በሰላ እናተናኸፈ ሰሓቐ። ንእግረ መንገደይ በሰላ ግርም ታቤላ ምዃኑ ተሰወጠኒ።ለካ ገለ በሰላታት ግዜ ዘየህስሶም፡መለለይናን መንነትናን ኮይኖም እዮም ዝነብሩ በልኩ።
”እዋይ ሳጢር ኣንጭዋ ዝወሓጠ ድሙ እንዲኻ መሲልካ ጋጊናካ”
ተታሓሒዞም ነዊሕ ሰሓቑ።እቲ ሰሓቖም እውን ኣይጋጠመን።ነቲ ጉጅለ ባህሊ ናይ ቤት ትምህርትና ትጻወቶ መእሰሪ ዘይብሉ ሙዚቃ ይመስል።ኣነ እውን ብወገነይ ድሕሪ ምውራድና ሳጢር ዝበልዖ ሓቲተ ሚዛነይ ከመሓይሽ ምስ ነብሰይ ቃል ኣተኹ።
”ጋጊኽና’ዶ ኢራብ ቅጭን ነዊሑ እንድዩ ግዜ፡ጥቅውቲ ሰበይቲ ድማ ረኺበ ብጻይኪ ግዓት ግዒታ ተቑርስ”
”ሓቅኻ ነዊሑ”
ድሕሪ ምባል እንደገና ኣስቀጠት።ምናልባት ንውሓት እቲ ግዜ ትዕቅን ኔራ ትኸውን።ምናልባት ህይወቶም ኣብ መቓን ግዜ እናእተወት ተነጻጽር ኔራ ትኸውን።
”እምበር ትብለጽሲ ኣይኮነንዶ ግዓት ቦጅቦጅ እኳ ተመቅር ኔራ”
ናብ ሰሓቓ ተመልሰት፡ኣየሰነያን።ሰሓቕ ሳጢራት ኣይምችኦን ግዲ ኮይኑ።
”ምስ ትብለጽ ደኣ ተፈላሊና እንዲና”
ክብላን መብረቕ ከምዝሃረማ ክትፈዝዝን ሓደ ኮነ።ነዊሕ ኣይጸንሐትን ሕቶታት ጀመረት።
”ቆልዑኸ ከመይ ኣለዉ፡ሰዲርካ ዲኻ?”
”ሰዲርና ኢራብ ነብሲ እቲ ቦኽሪ ተመሪቑ ኣብዚ ኦሮታ ይሰርሕ ኣሎ፡እተን ክልተ ድማ ኣብ ዓዲ ቀይሕ ኮሌጅ ኣለዋ፡እተን ዳሕረዎት ነኣሽቱ እዮም ትምህርቲ ኣይጀመሩን”
”ኦ እሞ ሰዲርካ ኢኻ”
ከምኣመላ መገሻ ግዲ ጀሚራ ናብ ስቕተኣ ተመልሰት።
”ስራሕ ከመይ ኣሎ ኢራብ ሕቶታት ቀጸለ”
”ስራሕ ደኣ ነዊሕ ኣንድዩ ኮይኑ ካብ ዘቋርጽ፡ ጥዕና እናሰኣንኩ፡ኣብ ጽሓይ ኮፍ ኢልካ ትኬት ናይ ፓርኪን ክትቆርጽ ኣየኽኣለንን”
ኣብ የዒንታ ገለ ነገር ዝነበብኩ መሰለኒ፡ ድሕሪኡ ዝሰዓበ ዕላሎም ናብ ንእስነት ከምዝመለሶም ኣየጠራጠረንን።ደሃይ ዓርከይ ክገብር ኣንጊሀ ቤት ማእሰርቲ ዓዲ ኣበይቶ ክበጽሕ ተሃንጥየ እኳ እንተነበርኩ፡ሕጅስ ኣንጻር ትምኒተይ ጉዕዞ ክነውሓለይ እሞ ዝያዳ ታሪኽ ክሰምዕ ደኣ ተሃንጠኹ።
”ጥዕናኸ ከመይ ትኸውን ኣለኻ፡እዛ መውጋእቲ ተሸግረካ ኣላ ድያ፧”
ናብ ቀልበይ ካብ ዝምለስ ንፈለማ ዝሓዝክዋ ሕቶኣ ነበረት።
ናብ የማነይቲ እግሩ እናመልከተ
”ደሓንያ ሕጂ ደኣ፡እንተሓሰብክዮኸ ጓለይ ካብ ፈንቅል እዚኣ ጥራይ ከፊልካ ምውጻእ መን ይረኽቦ፡ንስኺ እንተዘይትህልዊ ኣበይ ምወጸኹ።ምስ መውጋእተይ ሓዚልኪ ከተውጽእኒ እኮ ኢኺ እዚኣ ተሃሪምክያ” እንደገና በሰለኣ ተናኸፈ።
”ፈንቅል፡እንታይ ዘይከፈልናላ” ዝገደደ ኣብ ዝንታ ኣተወት፡ ሕሰም ዘየረከበለን ክመስላኒ ዝጸንሓ ብሩሃት የዒንታ ንብዓት ክጋርደን ኣስተብሃልኩ። ግደ ሓቂ ዛንታ ገድሊ እናክሰምዕ ዛንታ ምረት ምንባሩ ኣይሰሓትኩን። ብጋህዲ ዝነብዕ ተጋዳላይ ደኣ ኣይገጠመንን እምበር። ብዛዕብኦም ዘይበርሃለይ ብዙሕ ነገራት ኣሎ፡እንተላይ ንምንታይ ንንብዓት ከም ምልክት ሕመቕ ሓሲቦም ምስ ስምዒቶም ይቃለሱ።
”ወዲ ኣብርሃ እውን ኣብኣ እዩ ተሰዊኡ።”
ዝዓቖረ ንብዓት ከየምልጣ ክትመስል፡ ኣንቃዕሪራ ንናሕሲ ጠመተት
”ወደ ኣብርሃ!” ንሱ እውን ሓዘን ከምዘረኻኸበሉ ዝን በለ።
”ወይለይ እቶም ደቅኹም’ከ ከመይ ኣለዉ። መን እዩ ስሙ እቲ ዓቢ . . . ” ክዝክር ቅሩብ ድሕሪ ምጽናሕ
”እ . . እወ ዘኪረዮ መትከል፡ መትከል ወደ ኣብርሃ ክሳብ ዝስዋእ ካብ ኣፉ ዘየውጽኦ ዝነበረ”
ዝጸረቶ ንብዓት እንተስ ከቢድዋ እንተስ ብግዲ ንግዳም ዝደፍኦ ተወሰኺ ጓሂ ረኺቡ ተፈርሽሐ። ሃዝራጥ . . . እባ ሳጢር እውን ከምዝተሰከፈ ዙርእዩ እናጠመተ ኣቕባሕበሐ።
ሰብ ከይሰምዓ እንክትመስል ብትሕቲ መልሓሳ
”መትከል ደኣ ዓሪፉ እንድዩ” በለት።ዕላሎም ብዙሓት ንጸናጸኖ ከምዝነበርና ይጠፍኣ ኣይበልኩን።ካብቲ ጸጸኒሑ ዝውጭጭ ድምጺ ፎተሪኖን ዓቕልኻ ዝፈታተን ሃሩርን ጽቕጥቅጥን ኣውቶቡስ ንምምላጥ ኣብ ዕላሎም ዝተዓዕቆብና ውሑዳት ኣይነበርናን።ሳጢር ብስምባደ ርእሱ ሓዘ። ንነገሩ ኣብቲ ጽቕጥቅጥ ድጋፍ ከይደለየ ሰብ ንሰብ ሰጢሙ እዩ፡ኣይኮነን መውደቒ፡መቐመጢ ኣጻብዕቲ ቦታ እኳ ንጋዶ።
”እንታይ ትብልኒ እንታይ ረኺብዎ፡መዓስ ዓሪፉ”
ኣብ ድምጹ ምቅይያር ኣስተብሃልኩ። ኢራብ ብትሕቲ ልሳና
”ዓመቱ፡ሊብያ”
መዓንጣ ከብደይ ተሓሚሰ ንባዕ ንባዕ ዝብል ስምዒት መጸኒ።ጾር ናይ ኢራብ ካብ ጾረይ ንላዕሊ ከበደኒ። ካብ ዕላሎም ነዚ ናይ ሎሚ ሓርማዝ ናይ ሽዑ ሳጢር ሓዚላ ሰዓታት ጎያ ዘይትርብርብ፡ኣብ ልሳን ብጾታ ብጅግንነታ ዝተወቀጠት ኢራብ ምንባራ ሰሚዐ እየ።ሎሚ ግን ነዛ ንነብሳ እኳ ምስካም ስኢና ብዓል ኣነ ደጋጊፍና ኣውቶቡስ ነስቅላ። ዝወርደላ ፈርማታ ስለ ዝኣኸለ ነቲ ኣብ ምውራድ ዘሎ ጽቕጥቅጥ ሓሲበ ጥቓ ማዕጾ ተቐሪበ ንኽጸንሕ ክርሕቆም ወሰንኩ።
”ናበይ ገጽኪ ደኣልኪ፧”
ሕልፍ ክብል ዕላል እናቐጸለላ ሰማዕክዎ
”ናብዚ እስሪ ቤት ዓዲ ኣበይቶ፡እቲ ንእሽተይ ወደይ ክበጽሖ”
ኣዕሚቐ ኣስተንፈስኩን። ተመስገን! ናብኡ እንተኾይናስ ደጊፈ እኳ የብጽሓ። ክጽበያ ወሲነ።
” እዋእ ኣብዚ ድዩ ዘሎ ወድኺ፡እሞ ምሳና እዩ”
”ወይለይ ኣብኡ ዲኻ ዘለኻ፧
”እወ . . . ደይ ሎሚ ከማን መኪና ተበላሽያትኒ እየ ኣውቶቡስ ጌረ”
”ወይ ህዝባዊ ግንባር ንዓኻ ትኸውን መኪና ክኣ ረኺቡልካ፧”ድሕሪ ክንደይ ሰሓቐት።እቲ ክትስሕቕ ምረታን ሓዘናን ዘረስዕ ጽባቐ ትላበስ፡ምስሊ ንእስነታ ብልጭ ኢሉ ይጠፍኣካ እምበር ብጩራስ ትሪኦ።
”ኣብዚ ቀረባ ጋራዥ እየ የእቲየያ ዘለኹ ወዲኦማ ይኾኑ እዩም፡ንእግረመንገደይ ይማልኣኪ”
ተመስገን በልኩ፡እንቋዕ ነታ ኣብ ዝባና ካብ ዓዲ ምት ዘትረፈቶ ክማላኣ ዘከረ እምበር፡ ኣነ ደኣ ከም ህዝበይ ብእግረይ ዘጓሕ ይብል ግዲ።

Asmerom Haile

ደራሲ፡ ኣስመሮም ሃይለ
ፓሪስ
31/08/2018
06፡16 am