DYNAMIC ART PRODUCTIONS – ዳይናሚክ ኣርት ፕሮዳክሽንስ

@Hani Ahmed

ቅድሚ ቲ ከነዕልለሉ ዝተቋጸርና መዓልቲ ምእካሉ ኣፍልጦይ ኣብ ድኽነትን ምዕባለን ንእስ ዝበለ ንባብ ኣካይደ ነይረ። ድኽነት ከም ኣምርን ኩነትን ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ ዝጸንሐ ኢዩ። ምናልባት በዚ ናይ ሎሚ መዐየሪታት እንተዓቂናዮ ውን ዝበዝሐ ታሪኽ ናይ ወዲ ሰብ ታሪኽ ድኽነት ኢዩ። ድኽነት ግን ስእነት ገንዘብ ጥራይ ድዩ? ወላስ ካልእ ቁኝቁኛ ኣለዎ? ስለምንታይ ከ ሰባት ይደኽዩ ወይ ሃገራት ድኻታት ይኾና?? ምስዘን ሕቶታት ክቃለስ ከይተረድኣኒ መዓልቲ ቆጸራይ ኣኺሉ። ኣብ እስክሪን ሞባይለይ ፣

” ስለምንታይ ዝበዝሓ ድኻታት ሃገራት ኣብ ኣፍሪቃ ይርከባ?” እንታይ ደሪኽኒ ኣይተረድኣንን ብሕቶ ጀሚረ።
” ጎበዝ ንዓባ ሰላምታ ኣይትረስዕ። ከመይ ቀኒኻ?
” ይቅረታ ….ይቅሬታ! እዚ ብቐዳማይ ክንዛረበሉ ዘተቛጸርናሉ ኣርእስቲ፣ እንድዩ መሲጡኒ ቀንዩ። ” ብዘይ ምግናን ድኽነትን ምዕባለን ክሳብ ክንድኡ ስሓቢ ኣርእስቲ ክኸውን ሓሲበዮ ኣይፈልጥን ኢየ ነይረ።
” ግርም ኣለኻ። ኣብ መዓልታዊ ሂወትና ተጎዝጒዝናዮ ንነብር ኣርእስቲ ክንሱ፣ ብዙሕ ግዜ ብዕምቆት ዘይንርድኦ ኢዩ። ቅድሚ ንሕቶኻ ምምላሰይ ግን ስለምንታይ ንስኻ ድኻ ኮይንካ?”
” ኣነ’ዶ ድኻ ኢየ? ” ናጤባ ወሪዱኒ።
” በዚ ሎሚ ዘሎ መዐቀኒታት’ዶ”

” ንድኽነት ብኸመይ ድዩ ዝዕቀን? ድኽነት ኪንዮ ስእነት ገንዘብን ጸጋታትን ዝኸይድ ቁኝቁኛ ኣለዎ ድዩ?
” ብልክዕ ኣለዎ። ብመጀመርያ ድኽነት ስእነት ገንዘብን ጸጋታትን ጥራይ ዘይኮነስ ፣ስእነት ዕድላት’ውን ኢዩ። ምስ ገንዘብካን ጸጋታትካን ከለኻ ናይ ዕቤት፣ብልጽግናን ምዕባለን ዕድላት ክሕረሙኻ ይኽእሉ ኢዮም።”
” ጽቡቕ። ከመይ ገይራ ኢያ እዛ ናይ ድኽነት ሚዛንኪ ጠልጠል ኣቢላትኒ ዘላ?” ድኻ ኢኻ ምባላ ከም ኣብ ጎሮሮይ ዝተሸኽተ፣ ዓጽሚ ሕርራይ ገይሩ ክሕርሕረኒ ጀሚሩ ነይሩ።
” እቶም መምዘኒታት ብዙሓት እኮ እንተኾኑ፣ ሕጂ ግን ብዛዕባ ክልተ ኢና ክንላዘብ። ፍጹምን (Absolute) ተዛመዲ( relative) ድኽነትን። ፍጹም ድኽነት ዝበሃል ትሕቲ ክልተ ዶላር ኣታዊ ንመዓልቲ ምስ ዝህልወና ዘሎ ኩነት ኢዩ። ተዛመዲ ድኽነት ግን ንኣታዊታትና ምስ ኣታዊታት ናይ ካልኦት ብምዝማድ እንራክቦ መጠን ኢዩ።”
ደሞዘይ ንመዓልቲ ክንደይ ዶላር ይኾና ኢለ እንዳ ሓሰብኩ፣” ከመይ ኢዩ እዚ ተዛማዲ ትብልዮ ዘለኺ?” ሓቲተያ።
” ንኣብነት ደሞዝካ 4500 ናቅፋ ኢዩ። ኣብ ኤርትራ ምስ ልዑል ኣታዊ ዘለዎ ኢዩ ዝጽብጸብ። ኣብ ኣሜሪካ ግን እቲ ኣንጻር ኢዩ ሓቂ። ስለዚ ድኽነት ካብ ቦታ ናብ ቦታን፣ ካብ ግዜ ናብ ግዜን ይፈላለ።”
” በዘን ዘምጻእክየን መዐቀኒታት እሞ ንድኽነት ደኣ በላ ገይረ ተሰሊመያ እምበር ክክከከክ። ” ኩራይ ነፊሱለይ ኣብ ጎነይ ዘለዉ ክሳብ ዘስተውዑሉለይ ብሰሓቕ ተፋሒሰ። ቀጽል ኣቢለ ከኣ፣
” ክትፈልጢ ግን ድኽነት ጭውነት ኢዩ!” ወትሩ ዝሰምዓ ጥቕሲ ፈይ ኣቢለላ።

” ድኽነት ጨው ይህድም እምበር ጭውነት ኮይኑ ኣይፈልጥን ኢዩ። ክትፈልጥ ባህሊ ኣብ ድኽነትን ምዕባለን ዓቢ ተራ ኣለዎ። ኣብቲ ኣብ ጎደና ምዕባለን ብልጽግናን ዝግበር ጎዕዞ፣ ድኽነት ከም ንቡር ተርእዮን ጽባቐን ዝወስድ ባህሊ፣ ካብቲ ንድኽነት ከም ማሕበራዊ ሕሰም ዝወስድ ባህሊ ፣ ዝዓበየ ብድሆታት ኣለውዎ ።”
” ባህልና ንድኽነት ከም ንቡር ኩነት ኢዩ ዝወስዶ ማለት ድዩ?”
” ኣስፍሕ ኣቢለ ከትሕዘካ። ንኤውሮጳ ናብ ምዕባለ ዝወሰዳ ርእሰ ማልነት ክምዕብል ቀንዲ ዝሓገዞ ናይ ፕሮተስታንት ሃይማኖት የዕኑድ ኢዮም።”
” እምታይ ድዮም ነይሮም እቶም የዕኑድ?” ሃይማኖት ኣብ ድኽነትን ምዕባለ ተራ ክህልዎ ኢለ ሓሲበ ኣይፈልጥን።

” ውልቃውነት፣ ፍትወት ስራሕ፣ ጻዕሪ ፣ ልዕል ዲስፕሊንን ልዑል ናይ መቑጣብ ባህርን ኢዮም። ኣብ ርሑቐ ምብራቕ እንቴኼድና ውን ኣብ በዓል ቻይናን ኣናብር ኤስያን ዝተራእየ ዝላ ካብ ድኽነት፣ ብኮንፊሽያዊ ባህሊ ብከቢድ ዝተጸልወ ኢዩ። ንወለዲ፣ ዓበይትን መራሕትን ልዑል ምእዙዝነትን ክብርን ዝህብ ኮንፊሸያን ህዝቢ ንመንግስቱ ምእዙዝ ክኸውን ሓጊዝዎ ኢዩ። ሊ ኩዋን የ ንሲንጋፖር ንሰላሳን ሓሙሽትን ዓመታት ክመርሓ ዘብቅዖ ውጽኢት ናይ ኮንፊሽያዊ ባህሊ ዝወለዶ ምእዙዝነት ኢዩ።”
ኣብ ዝበዝሑ ሃይማኖታዊ ጽሑፋት ንድኽነት ከም ናብቲ ዘልኣለማዊ ህይወት ዝወስድ መፍትሕ ኢዮም ዝርእይዎ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ሰሪሕካ ንበር ዝብል እንተኾነ፣ ሃብታም ካብ ዝጸድቕ ገመል ብዓይኒ መርፍእ ክትሓልፍ ይቐልል ዝብል ምሳሌ ውን ኣሎ። ነዚ እንዳሰላሰልኩ ሞባይለይ ሓደሽ መልኽቲ ከም ዘለኒ ኣድሚጻ።
” ኣብ ሃገርና እንተመጺእና ዝምድና ባህልን ድኽነትን ዕሙቕ ዝበለ መጽናዕቲ የድልዮ። ካብ ናይ ስራሕ ናይ በዓላትን ዕረፍትን ዝበዝሖ ግእዝ ዓወደ ኣዋርሕ ፣ከም ኣብነት ንውሰዶ። ሓደ ንዕኡ ዝኽተል ሓረስታይ ኣብ ዓመት ክንደይ መዓልቲ የፍሪ ይኸውን? ወዮ ደኣ እዚ ክረምትና ስሕው ኢሉ ኮይኑ እምበር፣ ከምዚ ናይ ትሮፒካዊ ዞን ዓመት ምሉእ ነይሩ ተዝኸውን ፣ ምስ ማይና መሬትና ዝሰርሖ ምስኣነ ነይሩ።
” ብርግጽ መጽናዕቲ ዘድልዮ ጉዳይ ኢዩ። እታ ቀዳመይቲ ዝሓተትኩኺ ሕቶ ኣይመለስክልይን?”

” ናብኣ ገጸይ ኢየ። ሓደ ክበርሃለካ ዘለዎ ሓቂ ብመንጽር ባህርያዊ ትሕዘቶ ኣፍሪቃ ድኻ ኣይኮነትን። ደኹም ምሕደራ ግን ኣለዋ ኢያ ትብል ኢለን ጆንሰን።”
” ድኹም ምሕደራ መለት ከመይ? ኣብነት የድልየኒ ኣሎ?”
” ኢትዮጵያ 54 ሚልዮን ፣ ሱዳን ድማ 42 ሚልዮን ከብቲ ኣለወን። ዝበዝሐ ህዝበን ግን ጸባ ጥዒሙ ኣይፈልጥን ኢዩ። በንጻሩ ሆላንድ ብ 11 ሚልዮን ከብቲ ንዓለም ምሉእ ጸባ ትሰድድ ኣላ።እቲ ጸገም ኣበይ ይመስለካ?”
” እንድዒ!ምናልባት ግን ኣብተን ከብቲ ከይከውን?”
” ወሪድወን ከብቲ! እቲ ጸገም ናተን ዘይኮነስ፣ ናይቲ ንዕአን ዘማሓድር ብዕራይ ኢዩ። እዚ ዘረድኣና ውሕሉል ምሕደራ፣ ልዕሊ ዘለካ ባህርያዊ ጸጋታት ኣገዳሲ ምዃኑ ኢዪ። ንባህርያውን ሰብኣውን ጸጋታትካ ብግቡእ ከተማሓድር እንተዘይክኢልካ ፣ ፍረ ናቱ ድኽነትን ድሕረትን ጥራይ ኢዩ።”
ብሰሓቅ ሞይተ ድየ ገለ! ሰሓቐይ ከይወዳእኩ ኣልግብ ኣቢለ ሓቲተያ፣ ” ብልክዕ እቶም ቀንዲ ንምዕባለ ኣፍሪቃ ሓሊኾም ሒዞሞ ዘለው ጠንቅታት እንታይ ኢዮም? ”
“ቀዳማይ እቲ ዝጠቐስኩል ኢዩ። ውግእ፣ ትሑት ትሕተ ቅርጺ፣ ኣብ ሓደ ምንጪ ኣታዊ ዝተሞርኮሰ ቁጠባ (ሞኖ ኤኮኖሚ)፣ ፖሊሲታት ምዕራባውያን ሃገራት፣ ዘይምህላው ደሞክራስያዊ መዋቕራት …..ወዘተ ኢዮም። ”

” ናይዛ ሞኖ ኤኮኖሚ ዝበልክያ ተወሳኺ መብርሂ ምደለኹ?”
” ሞኖ ኤኮኖሚ ኣብ ሓደ ምንጪ እቶት ዝተሞርኮሰ ዓይነት ቁጠባ ኢዩ። ንኣብነት ናየጀርያ ብነዳዲ ሃብታም ሃገር ኢያ። ዝበዝሐ ሃገራዊ እቶታ ካብ ነዳዲ ጥራይ ኢዩ። ካልኦት ጽላታት ኣበርክቶም ኣዝዩ ትሑት ኢዩ ኣብቲ ቁጠባ። ስለዚ ዋጋ ነዳዲ ኣብ ዝሓስረሉ እዋን ቁጠብኣ ባይታ ይዘብጥ። ዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ክንዲ ንቁጠብአን ዘሰስና ፣ ነተን ዝርካበን ባህርያዊ ጸጋጋታት ጥራይ ኢየን ዝጉሕጉሓ። ዛብምያ ንነሓስ፣ ኣይቮሪ ኮስት ካካዎ፣ ኣንጎላ ነዳዲ ካልእ ኣብነታት ናይ ኣብ ሓደ ጥረ ነገር ዝተሞርኮሰ ቁጠባ ዝመርሓ ሃገራት ኢየን።”
” ኣብታ ፖሊሲታት ምዕራባውያን ሃረገራት ዝበልክያ ግን ኣይሰማማዕን አየ። ሃገራት ምዕራብ ንኣፍሪቃ ንምሕጋዝ ዓመታዊ ሚልዮናት ዶላራት ኢየን ዘበርክታ።” ኣብ ሜድያ ኩሉ ግዜ ዝሰምዖ ዜናታት ኢዩ።
” ኣየ ንስኻ! ገርሂ ልቡ! ኣብ ኣህጉራዊ ፖለቲካ ነጻ ድራር ዝበሃል የሎን። እዘን ሃገራት ንኣፍሪቃ ሓገዝ ከበርክታላ ከለዋ ወይ ውን ለቓሕ ክህብኣ ከለዋ ዝሓትኦ ቅድመ ኩነት ኣለወን። ዕዳጋኻ ምኽፋት፣ ኣብ ነጻ ንግዲ ምጽንባር፣ ንብሕታውንት ናይ ትካላት ምፍቃድን፣ ንማሕበራዊ ኣገልግሎት ዝወጽእ ባጀት ምጉዳልን ኢዮም። እዚኣቶም ንኣፍሪቃዊ ጸገማት ምዕራባዊ መድሃኒታት ኢዮም። ከምዚ ንቅርጸት ከብዲ ማሕጎማ ዓይነት።”

” እሞ ነጻ ንግዲ ጽቡቕ እንድዩ።” ከም ርድኢተይ ሃገራት ክምዕብላ እንተኾይነን ኣብ ነጻ ንግዲ ክኣትዋ ኣለወን።
” ኣብ ኤርትራን ኣሜሪካን ዕፉን ዘፍርዩ ክልተ ሓረስቶት ማዕረ ክኾኑ ይኽእሉ ዶ? ዘፍርይዎ ዕፉን ብማዕረ ክወዳደር ይኽእል ዶ ኣብ ዕዳጋ? ናይቲ ኤርትራዊ ዕፉን ከ ኣብ ዕዳጋታት ኣሜሪካ ጠለብ ይረክብ ዶ? ካብዚ ትርድኦ እንታይ ይመስለካ ንዓለም ናጻ ንግዲ ዘይኮነስ፣ ርትዓዊ ንግዲ ኢዩ ዘድልያ ዘሎ። ”
” ሃገራት ኣፍሪቃ ንኽምዕብላ ኣየናይ ፖሊሲ ወይ ስነ ሓሳብ ክኽተላ ኣለወን? ዳርጋ ቃለ ምሕተት ኣምሲለዮ።
” ንምዕባለ ዝምልከት ብዙሕ መንገድታትን ኣገባባትን ኢዩ ዘሎ። ሃገራት ምስ ክውንነተን ፣ ጸጋታተንን ጸገማተን ዝኸይድ ፖሊሲ እንተ ኣርቂቐን ዝያዳ ዕውታት ይኾና።
” ናይታ ደሞክራሲ ዝበልክያ፣ ኣፍሪቃ ደሞክራሲ ስለዘይብላ ድያ ዘይማዕበለት ወይስ፣ ስለዘይማዕበለት ኢያ ዴሞክራሲ ዘይብላ?”
” ደሞክራሲ እንታይ ማለት ኢዩ ቅድም?”
” ዴሞክራሲ ደኣ …እ…..እ……እ” ከም ባትሪ ዝወድአት ሬድዮ፣ ዝብሎ ጠፊኡኒ።

” ዴሞክራሲ ዝብል ቃል ከም ዳሳት ኣብ ጥሪ ፣ ኣብ ፎቆዶ ኣንጎሎታት ክጸንሓካ ኢዩ። ገለ ብዛዕብኡ ሃሰስ ኢልካ ምጻእ። ክሳብ ሽዑ ምስ ናፍቖት እንተገደፍኩኻ ጸገም ኣለዎ ድዪ?”
መስተንፈሲ ረኺበ። ዴሞክራሲ መዓልታዊ እንዳ ሰማዕክዎ ትርጉሙ ዘይምፍላጠይ ይሕፊሩኒ። ምስኣ ምዕላል ዕርቃን ውሽጠይ ዝወጽእ ኮይኑ ዝስምዓኒ። ምዃን ደገኻ እናብረቐረቐ ፣ ውሽጥኻ ከም ጥርሑ ገረወኛ ገረው ረው ተበለ እንታይ ትርጉም ኣለዎ። ምዃን ካብ ካልእሲ ኣነ ይሓይሽ ይኸውን ኢየ። ደሮና ዘይምፍላጠይ ክነግፍ ህርድግ እኮ ይብል ኣለኹ! ዘይትፈልጥ ሙዃንካ ፈሊጥካ ካብ ንፍልጠት ከተናድያ ምብጋሰ ዝዓቢ ፍልጠት የለን ድዩ ዝበለ ሶቅራጦስ??
Hani ahmed

ኣብ ርሑቕ ሃገራት ምብራቕ ኣብ መንጎ ተኸተልቲ ክልተ ሃይማኖታት ብሰንኪ ዝተወልዐ ግጭት ኣብ ማዕከናት ዜናን ማሕበራዊ ገጻትን ዓብላሊ ኣርእስቲ ኮይኑ ቀንዩ። ከም ልሙድ ሰዓት ቆጸራይ ከይኣኸለ ምስታ ትንግርታዊት መሓዛይ ከውግዕ ናብቲ ምስ ርሑቕ ዘቀራርብ፣ ቀረባ ዘረሓሕቕ ኢንተርነት ካፈ ኣምሪሐ። ቆጸራና ገና ዓሰርተ ደቓይቕ ተሪፍዎ ስለዝነበረ ማሕበራዊ ገጻተይ ከፊተ ሓደሽ ነገር ክርኢ ክፈታትሽ ጀሚረ። ገጻት ፈይስ ቡክ በቶም ኣብቲ ሃይማኖታዊ ግጭት ዝተቐትሉ ስእልታት የዕለቕሊቑ ነይሩ። ብዙሓት ፈኮስቲ ርእሲ ነቶም ናትና ዝብልዎም ደቂ ሃይማኖቶም ናይ ሓዘንን ምድግጋፋትን ፣ዝትሕዝትኡ ግብረ መልስታት ብምሃብ ንኣምላኾም ክስየፉልን ክሓልፉሉን ድሉዋት ምህላዎም ዝገልጽ ትሕዝቶታት ምስ ኣንበብኩ ነገራት ሃይማኖት ገሪሙኒ ሰዓት ቆጸራይ ክኣኽለለይ ብህንጡይነት ክጽበ ጀሚረ።

” ሰላም ክቡር ብጻይ! ከመይ ቀኒኻ?” ዝብል ዝትሕዝትኡ ናይ ሰላምታ መልእኽቲ ምስ መጸኒ፣ ከም ክዳን ኣውድኣመት ዝተገዝኣሉ ህጻን ብታሓጓስ ጭድድ ፍንጭሕ በልኩ። ” ኩሉ ሰኒ ኢዩ ዓባይ ሰብ። ንስኺከ ከመይ ቀኒኺ? ብዘይምግናን ዕላልኪ ናፊቐዮ ቀንየ። ” ኣብ ውሽጠይ ዝነበረ ስምዒት ብዘይሕብእብእ ደርጓሕኩላ።
” ምስ ጽዑቕ ስራሕ እዛ ሰሙን ከመይ ገይራ ተወዲኣ ኣይተረድኣንን። ብዝኾነ ኣነ ውን ናፊቐካ ቀንየ።”
“ንዓይ ናፊቕኪ ወላ ንዕላለይ?” ነቲ ቀዳማይ ክትብለኒ እንዳጸለትኩ ሓቲቲያ።
” ንዓኻዶ? ንዕላልካ? ንስኻን ዕላልካን እንታይ ይፈላልየኩም። ኣብ ዕላልካ ንስኻ ኣለኻ፣ ንስኻ ኣብ ዘለኻሉ ከኣ ዕላልካ ኣሎ። ሰለዚ ……. ”
” ርዱእ…..ርዱእ መሓዝቺ። ብዝኾነ እዚ ገጻት ፈይስቡክ ትርእዮ’ዶ ኣለኺ? ሰባት በቲ ባዕሎም ዝፈጠርዎ ሃይማኖት ይዋድኡ ኣለዉ። ንሃይማኖትሲ ሓሽሽ ውን ይውሕዶ ኢዩ!” ብስሚዒት ተዛረብኩ።

” ልክዕ ኣለኻ። ኣብ ሜድያ ውን ክከታተሎ ኢየ ቀንየ። ብጣዕሚ ከኣ ዘሕዝን ኢዩ። ደቂሰባት ብስምቲ ዝፈጠሮም ፈጣሪኦ ነንሕድሕዶም ክፋለሱ ክትርኢ ከለኻ ኣመና ትጉሂ። እቲ ጠንቂ ግን ኣብ ሃይማኖት ዘይኮነስ ኣብ ሃይማኖታዊ ጥሩፍነት ኢዩ። ”
” እንታይ ኢዩ ኸ ጥሩፍነት? ጥሩፍነት ገለ መለ ኢልኪ ኣይተመኽንዪ! ካብ ሱሩ መሰረቱ ሃይማኖት ዓቢ ጸገም ኣለዎ።”
” ቅድሚ ብዛዕባ ጥሩፍነት ምዝራበይ ሃይማኖት ኣብ ክልተ ይምቀል። ኣብ ኣምላኽ ዝኣምኑን ኣብ ኣምላኽ ዘይኣምኑን። ከምቲ ናይ ኣንትፎፖሎጂ መምህረይ ዝነበረ ፖሮፌሴር ኣበበ ዝብሎ ዘይምእማን ውን እምነት ምዃኑ ትዝንግዖ ኣይብልን ኢየ። ስለዚ ኣብ ኣምላኽ ዘይኣምኑ (Atheists) ወይ ድማ ዘይኣምላኻውያን ውን ክንብሎም ንኽእል ኢና፣ ኣብ ክልተ ምድባት እዮም ዝምቀሉ። እቶም ሓደ ኣምላኽ ኣሎ ግን ላዕለዋይ ሓይሊ የብሉን ዝብሉን ክኾኑ ከለዉ፣ ካብ መሰረቱ ኣምላኽ የለን ዝብሉን ድማ እቶም ካልእ ጉጅለ እዮም። ”
“ኣለኻ ዶ?……….”

“ኣለኹ ኣለኹ ቀጽሊ ጥራይ………………”
“ልክዕ ከምቶም ዘይኣምላኻውያን ዝበልናዮም፣ እቶም ኣብ ኣምላኽ ዝኣምኑ ብወገኖም፣ ኣብ ሓደ ኣምላኽ ዝኣምኑን (monethestic)፣ ኣብ ብዙሓት ኣማልኽቲ ዝኣምኑን (polythestic) ተባሂሎም ኣብ ክልተ ይከፋፈሉ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ሓደ ኣምላኽ ዝኣምኑ ሃይማኖታት ሰለስተ ኢዮም።”
“ኣይሁድ፣ ክርስትናን፣ ምስልምናን ክኾኑ ኣለዎም። ክገርመኪ ልዕሊ እቶም ኣምላኽ የለን ዝብሉ ረሲኣን (heathens)፣ ተኸተልቲ ናይዘን ሓደ ኣምላኽ ዝብላ ሃይማኖታት ኣብ ልዕሊ ሰብን ሰብኣውነት ዝፈጸምዎን ዝፍጽምዎ ዘለውን በደላት ይዓቢ።” ኣብ ውሽጠይ ንንዊሕ ዝጎጨጓጨኒ ሓቂ ኣንቲጔላ።
” እዞም ዝጠቐስካዮም ኣብርሃማውያን( Abrahamic) ሃይማኖታት ሓደ ኣምላኽ ኣሎ ስለዝብሉ ይመሳሰሉ ኢዮም። ሓደ ኣምላኽ (እቲ ናትና ኣምላኽ) ጥራይ ኢዩ ቅኑዕ ስለዝብሉ ግን ንካልእ ሃይማኖታት ዘይቅኑዓት ይገብርዎም። እዚ ነጥቢ ድማ እዩ ንጥሩፍ ንሃይማኖታዊ ኣተሓሳስባታት ኣብዘን ሰለስተ እምነታት ብዝያዳ ንኽስውድ ባይታ ዘጣጥሕ።

“ብልክዕ ጥሩፍነት እንታይ ማለት ኢዩ ?”
” ጥሩፍነት ማለት ድርቅና ዝሰረቱ፣ ብዘይካ ናተይ ቅኑዕ ምባል ካልእ ዘይፈልጥን፣ ኣብ ክንዲ ሃይማኖቱ ኮይኑ ንኣምላኽ ክስየፈሉ ወትሩ ድሉዉ ዝኾነ ጸቢብ ኣተሓሳስባ ኢዩ። እቲ ዝገርም ድማ ንኹሎም እቶም ናይ ስነ-ምግባር ኣዕኑድ ናይቲ እምነት ዝበሃሉ ብምፍራስ ዝረዓም ስምዒትን ስነ-ሓሳብን ዝደባለቐ እምነት ምዃኑ እዩ። ጥሩፋት ሰባት ይኹኑ ጉጅለ ብስምቲ ዝኽተልዎ ሃይማኖት ንሰባት ብምምቕቓል ” ንሕናን” ” ንሳቶምን” ዝብል ዓቢ ናይ ጽልኢ ደጎል ኣብ ምስራሕ ዝወዳደሮም የለን። ስለዚ ድማ “ጽልኢ” እታ ዝዓበየት ከላሽኖም እያ። ብተወሳኺ ………”
” ብተወሳኺ እንታይ?”
” ጥሩፋት፣ ንሃይማኖት ናብ ፖለቲካዊ መሳርሒ ብምልዋጥ፣ ንእምነት ነቲ ክወቕዕዎ ዝደለዩ ዕላማታት መህረሚ ሻሞጥ ይጥቀሙሉ። ሃይማኖት ምስ ፖለቲካ እንተተሓዋዊሶም ውጽኢቱ ካብ ኑይክለሳዊ ኣጽዋር ዝብርትዕ ቦምባ ምዃኑ ትስሕቶ ኣይብልን ኢየ።”

“ንኣምላኽካ ክትከላኸሉ ኢልካ ሰብ ምቕታልሲ ምስ እንታይ ይቑጸር ይኸውን?? ኣነ ዝፈልጥ ኣምላኽ ይከላኸለልካ እምበር ኣይትከላኸለሉን ኢኻ! ንኣምላኽ ዋልታ ትኾነሉ እንተኾይንካ እሞ …… ኣምላኽ ዝብል ኣምር ትርጉም ዝስእን’ዶ ኣይመስለካን?
ካብ መዓሙቕ ምስትንታን ወጺአ ከምዚ ክብል መለስኩላ፣ “ብዝኾነ እቶም ብስም ሃይማኖት ኣብ ልዕሊ ሰብ ገበን ዝፍጽሙ፣ ኣሸንኳይዶ ኣብ መንግስተ ሰማያት ኣብ ገሃነብ እሳት ውን ቦታ የብሎምን!”
” ኣብ ስምዒት እንዶ ኣይትእቶ። አብ ክንዲ ኣካል ናይዚ ጸገም ንኸውን፣ ነዚ ሎሚ ንዓለም ሃዊጽዋ ዘሎ ጥሩፍነት ከመይ ገይርካ ብፍልጠትን ንቕሓትን ትብድሆ ዘይንሓስብ።”
“ጽቡቕ ኣለኺ። ብዛዕባ መፍትሒታት ክንላዘብ ግን ብሰንኪ ሃይማኖት ሳልሳይ ኲናት ዓለም ከየርክበና የስግኣኒ ኢዩ።” ስኽፍታይ ገሊጸላ።
“ሓቅኻ ዘየስግእ ውን ኣይኮነን። ሳሚኤል ሃነቲንግተን ኣብታ ብዙሕ ዘካትዐት clash of civilizations ትብል መጽሓፉ ድሕሪ ዝሑል ኲናት ከጋጥም ዝኽእል ግጭታት ባህላዊን ባህላዊ ስልጣነን ዝሰረቶም ፍልልያት ክኾኑ ኢዮም እቶም ጠንቂ ዝብል ጥንሰ-ሓሳብ (concept) እዩ ኣምጺኡ። ሃይማኖት ድማ ከም ኣካል ናይ ባህሊ፣ ከም ቀንዲ ጠንቅን ኣቀላጣፊ ባእታ ናይቲ ዝለዓል ግጭታት ተርኡ ክጻወት ምዃኑ ኣተንቢሁ ነይሩ። ከም …….”
” ንዒ በጃኺ መንጎ መንጎ ኣይትግደፍኒ።”

” ከም መሰረት ጥንሰ ሓሳቡ ድማ ሃይማኖታዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ግጭታት ሂወት ብዙሓት ንጹሃን ወሲዶምን ኣብ ምውሳድ ይርከቡን። ብኣንጻር ናይዚ ግን ሃይማኖት ነቶም ብቅኑዕ ልብን ንጹህ መንፈስ ዝኽተልዎን ዝስዕብዎን መንፈሳዊ ዕግበትን ርውየትን ከም ዝህብ ኣይትረስዕ።”
” ስቕ እስከ በሊ። ሎሚ ሃይማኖት ዝፈጥሮ ጽልእን ቅርሕትን ጥራይ ኢየ ዝርኢ ዘለኹ። ጠበቓ ክመሃር ኮለጅ ዝኸደ ጠበቓ ኣባጅጎ ኮይኑ ይመጽኣካ። ሎሚዶ ጽባሕ ይምርዓው ትብሎም ዝነበርካ ፍቑራት ሃይማኖት ክፈላልዮም ትርእዮም። ኣብ ውራይካ ዝዓደምካዮም ንስኹም ዝሓረድክሞ ስጋ ኣይንበልዖን ኢና ይብሉኻ። ” ናይ ነዊሕ ትዕዝብተይ ኣካፊለያ።
” ክክክክክ ሓቅኻ ኢኻ። ብፍላይ እዞም ዘይናትና ስጋ ኣይንበልዕን ዝብሉ ሰባት ማራ ኢዮም ዘወድኡኒ። ሓደ እዋን ሓደ ጠበቓ ኣባጅጎ ‘ ስለምንታይ ናይ ዘይእምነትና ስጋ ትበልዒ ኢሉ ከስተምህረኒ ፈቲኑ”
” እንታይ ደኣ መሊስክሉ?”

” ካብ ስጋ ከብቲ እምበር ስጋ ሰብ ኣይበላዕኩን። እቲ ስግኡ ዝበላዕኩ ብዕራይ ወዲ እምነቶም ኣይኮነ ወዲ እምነትና ፣ ኣተሓስብኡ ግን ካባኻ ይበልጽ ኢለዮ ። ከም ርድኢተይ እንተኾይኑ ንሂንዱ፣ ንክርስትያን ወይ ውን ንእስላም ተባሂሉ ዝስራሕ ፍሉይ ስጋ ዘሎ ኣይመስለንን። ኣብዚ እቶም መራሕቲ ሃይማኖት ውን ጌጋታት ኣለዎም።”
ካልእ ክትቅጽል ኣየወዳእክዋን “ጌጋታት ጥራሕ! ብምባል ኮለፍኩዋ………ቀጺለ ድማ “ቀንዲ ንሃይማኖት ማዳ ኮይኖሞ ዘለው ደኣ መራሕቲ ሃይማኖት እንድዮም። ኣብ ክንዲ ንፍቕሪ፣ ንሰብኣውነትን ምክብባርን ፣ ፈልሲ ጽልእን ምፍልላይን ኣብ ልቢ ምእመና እንዳ ኮስኮሱ ንወዲ ሰብ ብሃይማኖት ኣናቚቶም፣ ከም ዳይናሶር ካብ ገጽ ምድሪ ከጥፍእዎ ኢዮም። ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ንሃይማኖት ከም ናይ ሞባይል ኣፕሊከሸን ኣብ ሰሙን ሰሙን እናሓደሱ (update)፣ ትርጉሙን ርዝነቱን ክንቲት ገይሮሞ ኣለው!” ኢለ ኣምሪረ መለስኩላ። እንተኾነ ቀልጢፋ ኣይመለሰትን። ምስ ደንጎየት ኣነ ውን ኣብ ማዕበል ሓሳባት ኣንሳፊፈ ። ሃይማኖት ክምህረና ዝግብኦ እቲ ቀዳማይ ትምህርቲ እንታይ ኢዩ?? ክልተ ግዜ ብዘይ ምሕሳብ ሃይማኖት ክምህረና ዘለዎ ብሉጽ ትምህርቲ ፍቕሪ ኢዩ። ፍቕሪ ናይቶም ወገና ንብሎም ደቂ እምነትና ጥራይ ዘይኮኑስ፣ ፍቕሪ ሰብን ሰብኣውነትን! ፍቕሪ ሰብ ! ፍቕርን ምክብባርን ብዘይ ናይ ዓሌት፣ ብሄር፣ ጾታን ሃይማኖትን ኣፈላላይ። ቅድሚ ክርስትያን፣ ኣስላም፣ ኣይሁዳውያን፣ ሂንዱ፣ ቡድሃ፣ ባሃይ፣ ጴንጠ ….. ወዘተ ምዃና ሰብ ክንከውን ኣለና። ሞባይለይ ናይ መልእኽቲ ድምጺ ምስ ገበረት፣ ካብ መዓሙቕ ሓሳባት ተመሊሰ።
” ይቕሬታ ደውል ጸኒሑኒ። ብዝኾነ ብዛዕባ መራሕቲ ሃይማኖት ዝበልካዮ ቅኑዕ ትዕዝብቲ ኢዩ። ናይቲ ሃይማኖት ኣብ ጸጽባሕ እናተሓደሰ ይኸይድ ኣሎ ዝበልካዮ ድማ ዓውለማ (globalization) ዓቢ ተራ ኣለዎ።”
” ዓውለማ ኸ እንታይ ማለት ኢዩ?” ንኹሎም ብዝግባእ ይፈልጦም እየ ኢለ ዝሓስቦም ዝነበርኩ ዛዕባታት ብዝበለጸ ትርድኦም ኮይና ስለትጸንሓኒ፣ ቃላታን ርድኢታን ከም ወትሩ ከስተማቕር ብምባል ከም ንመጀመርያ ግዜ ዝሰማዕክዎ ቃል ሓተትኩዋ።
“ክክክክ…….. ትርጉም ዓውለማ ኣይፈለጥካዮን?? በል ደሓን ንዝመጽእ ሰሙን ይኹነልና።

@ Hani Ahmed

ሓድሕዳዊ ምብህሃል ሓደ ካብቲ ክንመልኮ ዝግብኣና ንጥፈት ኢዩ። ኣብ መዓልታዊ ሂወትና ዘጋጥሙና ብድሆታት፣ ሓደስቲ ሰባት፣ ጸገማትን ዕድላትን ብግቡእ ንኽንጥቀመሉን ክንወጻጽኦን ምልከት ሓድሕዳዊ ምብህሃል ኣገዳሲ ኢዩ። እንተኾነ ኾነ ግን ከመይ ገይርካ ይምለኽ? እንታይ እንታይ ክትገብር ይግብኣካ? ወላ ሓንቲ እንዶ ኣይነበረንን። እዛ ናይ ኢንተርነት ቅጭን መሓዛይ ብዛዕብኡ እንታይ ኮን ክትብለኒ ኢያ ኢለ ሰሙን ምሉእ ተጸብየያ። …………..” ሰላም ዓባይ ሰብ። ከምይ ቀኒኺ።” በልኩዋ ብህንጡይ መንስፈስ።

” መርሓባ መርሓባ። ……… ሰናይ ቀንየ። ብወገንካ ከመይ? ንሳ ውን ብድሱት ዝመስል መንፈስ መሊሳ።
” ኩሉ ሕራይ ኢዩ። ብዛዕባ ሓድሓዳዊ ምብህሃል እንታይ ኢኺ ክትብልኒ?”

” ቅድሞ ምጅማረይ ኣብ ፖርፋይልካ ዘሎ ስእሊ መሳጢ ኣይኮነን። ንሓንቲ መሓዛይ ምስ ኣርኣኽዋ፣ወንጨርጨር ዝበለ ጸጉርኻ፣ ዝዛዕኮረ ጨዓይ ጭሕምኻ፣ ኣብ ጸጋማይ እዝንኻ ዝነበረት ሱቕሬን ለቢስካዮ ዝነበርካ ብጅልጃል ዝበለ ጅንስ ምስ ረኣየት፣”እዚ ደኣ ብስርቂ ተታሒዙ ኣብ መደበር ፖሊስ ዝተሳእሎ ክኸውን ኣለዎ ኢላትኒ። ንሙኻኑ ካብ ቤት ማሕቡስ ካብ እትወጽእ ክንደይ ጌርካ።”

” ንመጽሓፍ ብገበሩ ኣይትፍረዶ ከም ዝበሃል ምስዚ ኩሉ ልቦናኺ ብኣካዳድናይ ከመይ ገይርኪ ከም ገበነኛ ቆጺርክኒ?” ብሓውሲ ምግራምን ሓዉሲ ኩራን ሓቲተያ።
” ንለብም ንዓሹ ከም ሰባት ንካልኦት ብትርኢቶም ክንመዝኖምን ክንፈርዶምን ምሳና ዝተወልደ ባህርና ኢዩ። ምናልባት ጽቡቕ ጌርና ምስ ተፋለጥና ንፍርድና ዳግመ ግምት ንገብረሉ ንኸውን፣ እቲ ምፍራድ ግን ኣይተርፍን ኢዩ።

ክትቅበሎ ኣዝዩ ዘጸግም ሓቂ ኢዩ። ካብ ኣርእስትና ወጻኢ ብምህውታትና ቅጭ እንዳመጽኣኒ ነቲ ሓቂ ጎሲመዮ። ” ካብቲ ብቐዳማይ ከነዕልለሉ ዝተቛጸርናሉ ኣርእስቲ ኦፍ ሳይድ ንወጽእ ኣለናዶ ሓቀይ? ”
” ኦፍ ሳይድ ኣይወጻናን …….ክክክክክክ …….ኦን ሳይድ ኢና ዘለና። ኣብ ሓድሕዳዊ ምብህሃል እቲ ቀዳማይ ቀንድን ሮቛሒ ፣ እዚ ክንዛረበሉ ዝጸናሕና ትርኢትካ ምምሕያሽ ኢዩ።”

” ትርኢትካ ምምሕያሽ?!?!?!? ከመይ ማለት ኢዩ?? ንስኺ ትርኢትኪ ንምምሕያሽ ነዚ ውኖ ዝሰልብ ጸሊም ሕብሪ ቆርበትኪ ብሓሪጭ መሪጭ መለጥኪ፣ ሕብርኺ ከተጻዕድውዮ ማለት ድዩ? ዶስ መዓልታዊ ሓዲሽ ክዳን ጫማን ክህልወኪ ኣለዎ?” ሕቶታት ብኣድራጋ ኣዝኒበላ።

” ተዳሂልካ ኣለኻ። ትርኢትካ ምምሕያሽ ማለት ናይ ግድን ምልኩዕ ክትከውን ኣለካ ፣ ወይ ውን መዓልታዊ ክዳውንቲ ክትቀያይር ኣለካ ማለት ኣይኮነን። ጸጉርኻን ጭሕምኻን ብግቡእ ክትሕጽሮምን ክትከናኸኖምን ኣለካ። ትርኢትካ ምምሕያሽ ብጽፍርኻ ምእላይ ይጅምር። ኣከዳድናኻ ውን ንዘለካ ደረጃ መነባብሮን ደረጃ ፍልጠትን ዝንጸባርቕ እንድሕር ኮይኑ፣ ኣብ ሓድሕዳዊ ምብህሃል እቲ ወሳኒ ዝኾነ ፋልማይ ጦብላሕታ ከተሕድር የኸእለካ። ፋልማይ ጦብላሕታ ድማ ……..”
” ከምዚ ፈርስት ኢምፕረሽን ኢዝ ላስቲን ዝብልዎ ማለት ድዩ?
” ልክዕ ኣለኻ። ኣብቲ ፋልማይ ርክብና ዝሓድረና ጦብላሕታ ነቲ ዝቕጽል ማሕበራዊ ርክብናን ምብህሃልናን ኣብ ምጽላው ዓቢ ተራ ኣለዎ። ስለዚ ….”
“ግርም ኣለኺ። እንተኾነ ግን ነዛ ምስ ቀጠፍቲ ዘመሳሰለትኒ መሓዛኺ ክረኽባ ምደለኹ።”
” ኢሂ ከምዚ ናተይ ኬፍ ኣለኪ ፣ ደስ ተብሊ ገለ መለ ኢልካ ክትምስጣ ዲኻ ሓሲብካ?? ”

” ንዕኣ ደኣ እንታይ ከምኡ ክብለላ። ኣበይሞ ብኣካል እንተዝረኽባ! መረኣኽዋ ነይረ። ኣበይ ዘላ ጉማማ ኢያ እዚኣ ንዓይ ሰራቒ ትብለኒ። ” ብሕርቃን ሸረኽረኽ ክብል ጀሚረ።
” ንዓባ ህድእ በል። ቃላት ኣጽዋር ኲናት ስለዝኾኑ ኣዚኻ ተጠንቀቐሎም። ”

” ሕጂኸ ቃላትና ኣብ ሓድሕዳዊ ምብህሃልና ተራ ኣለዎም ዲኺ ክትብሊ?”
” ብርግጽ እምበር።” ኩሉ ግዜ ጥዑማትን ሕያዎትን ቃላት ተጠቐም። ምኽንያቱ ከምቲ ራልፍ ዎልድ ኤሜርሰን ዝበሎ፣ “ጥዑማት ቃላት ሓጸርትን ቀለልትን ክመስሉ ይኽእሉ ይኾኑ፣ መቓልሖም ግን ንዘልኣለም ኢዩ።
” ኣነስ ቃላት ኣብ ምብህሃል እንታይነትና ዘንጸባርቑ ኮይኖም ኣይስምዓንን ኢዩ። ኣብ ምብህሃል ካብ ቃላት ግብሪ ይመርጽ!”

” ተራ ቃላት ኣይተናኣእሶ። ንኣብነት ኣብ ኮሚኒስት ማኒፈስቶ ትብል ናይ ካርል ማርክስ መጽሓፍ “ለውጢ ብሓይሊ ሰውራ” ትብል ንእሽተይ ሓረግ፣ ኣብ 70% ናይ ገጽ ምድሪ ስውራታትን ብረታዊ ቃልስታትን ንኽብገሱን ክዕንብቡን መበገሲ ዝኾነት ኢያ። ካብ ሰውራ ሩስያ፣ ሰውራ ኩባ፣ ስውራ ጊኒ ቢሳው፣ ሰውራ ሞዛምቢክ፣ ሰውራ ቻይና፣ ሰውራ ቬትናም …….ወዘተ ኮታ ኩሎም ሰውራታት ኣብ ፍልስፍና ናይዛ ንኡሽተይ ሓረግ ዝሰረቱ ኢዮም። ”
” ማርክስ ዝበሃል ሰብኣይ ከኣ፣ ኣሸንኳይዶ ኣብ መሬት ኣብ ሰማይ ውን ዘይሰርሕ ፍልስፍና ሒዙ በቃ ንዓለም እኮ ሃዊጽዋ ነይሩ።”

” ብዛዕባ ማርክስ ክሳዕ ክንደይ ኢኻ ትፈልጥ? ብልክዕ ነቲ ንኣሽሓት ዝጸለወን ዝጸሉ ዘሎን ፍልስፍንኡን ብግቡእ ክትርድኦ እንተኾይንካ፣ እንተሓመቕካ ነታ communist manefisto ትብል መጽሓፉ ብግቡእ ኣንቢባካያ ክትከውን ኣለካ።”
” ኣየየየየየ!! እዛ ኣንብብ ትብል ትእዛዝ ናትኪ! ብዝኾነ ፍልስፍና ማርክስ ከምቲ ገለ ደገፍቱ ዝሙግትዎ ከምቲ ማርክስ ዝተለሞ ኣይተተግበረን ዲኺ ክትብሊ?” ምስ ብዙሓት የዕሩኽተይ ወትሩ ዘካትዓናን ክሳብ ሎሚ ዓራቒ ዝሰኣናሉን ሕቶ ደርብየላ።

” ብመጀመርያ ኩሉ ኣብ ውሽጠይ ዘሎ ጽቡቕ ነገር ካብ መጽሓፍቲ ዝረኸብክዎ ኢዩ። ድሓር ምንባብ ብዘይካቲ ፈጠራውነትካ ኣበሪኹ ንኣእምሮኻ ዘብልሖ ፣ ንዓለም ብዝተፈላለየ መኣዝን ክጥምታን ጸገማትካ ብቐሊሉ ክትፈትሖም ይሕግዘካ። እቶም ዝበለጹ ጸሓፍቲ ሓያላት ኣንበብቲ ምዃኖም ውን ትስሕቶ ኣይብልን ኢየ።”
” ሕራይ መምህር። ተረዲአኪ ኣለኹ።” ጌጋይ ብቕልጡፍ ተኣ:ሚነ።

“ቀጺለ ካብ ብሃውርን ብስሚዒትን ምዝራብ፣ ኣንቢብካን ፈሊጥካን፣ ብርትዕን ሓቅን ክትማጎት ይበልጽ። ካብቲ ቀንዲ መስመርና ከየላገስና ማርክሳዊ ፍልስፍና ውጽኢት ናይቲ ኣብ 18 ክፍለ ዘመን ዝነበረ መዝማዚ ርእሰማላዊ ስርዓት ኢዩ። ነቲ ዝነበረ ስርዓት ብሓይሊ ጭኮና ብምእላይ ደቂ ሰባት ብማዕርነትን ፍትሕን ዝነብሩሉ ኩነታት ምፍጣር ኢዩ ነይሩ ዕላምኡ። እንተኾነ ዘይከምቲ ማርክስ ዘተነበዮ እቲ ማሕበራዊ ሰውራታት ኣብተን ብኢንዳስትሪ ዝማዕበላ ሃገራት ዘይኮነስ፣ ኣብተን ብሕርሻ ዝነበራ ድኻታታ ሃገራት ከም ቻይናን ሕብረት ሶቬየትን ምጅማሩ ኢዩ። ኣነ ብወገነይ እቲ ዝዓበየ ጸገም ናይ ማሕበራውነት ኮይኑ ዝሰመምዓኒ፣ ሕብረተ ሰብ ውጽኢት ዉህሉል ጻዕርን ዕዮን ውልቀ ሰባት ክነሱ ፣እቲ ፍልስፍና ንውልቃዊ ናጽነት፣ ባህግታት፣ ሕልምታትን ድርኺታትን ብምቕታል ንውድቀት ዕቤትን ሕብረተሰብ ዘቀላጥፍ ምኻኑ ኢዩ። ”

” ጽቡቕ ገይረ ሒዘኪ ሕጂ። ምስ ማርክስ ኣብ ሓንቲ ኣርእስቲ ንሰማማዕ ኢና። ንሳ ከኣ ……….” ነታ ዝሓሰብክዎ ከይወዳእኩ ሰዲደላ።
” ፍሉጥዩ ሃይማኖትን ሓሽሽን (ድራግን) ሓደ ኢዮም። ንሕብረተ ሰብ ይደንዝዝዎ ኢዮም ስለዝበለ ዲኻ ትሰማማዕ ምስኡ?”
” ብርግጽ ማርክስ ኣብዚኣ ነጥቢ እዚኣ ጥራይ ኢዩ ቅኑዕ ኮይኑ ዝፈልጥ። ክትፈልጢ ሃይማኖት ሓደ ካብቶም ንወድ ሰብ ምስ ለኸፍዎ ክሳብ ሎሚ ክታበት ዘይተረኽቦም ተመሓላለፍቲ ሕማማት ሓደ ኢዩ።

ኣብ ገጽ ሞባይለይ ክክክክ መልእኽቲ ምስ ሓደ ዝተገየጸ ኢሞጂ ምስ ሰደደትለይ ነገራታ ተወጃቢርኒ”
“ማርክስ ኣብዛ ነጥቢ እዚኣ ተጋግዩ ዲኺ ትብሊ ዘለኺ? ” ቅጭ እንዳ መጽኣኒ መሊሰላ።”
ኖ ከምኡ ማለተይ ኣይኮንኩን። ሃይማኖት ዝምልከት ንዝመጽእ ሰሙን ይኹነልና። ንሕጂ ግን ዘይትተርፍ ቆጸራ ስለዘላትኒ ክገድፈካ።

“ከመይ ዓይነት ሰብ ኢያ እዚኣ?? ዕላላ ፍጹም ዘይምኖን ዘየሰልቹን ኢዩ። ሃበስ ቀደስ፣ ሕሜታ፣ ሃሜንነት፣ ቆሎ ጥጥቖ ኣይናታን ኡዩ። ካብ ኩሉ ተንብብ ምዃና ኣዝዩ ዝምስጠኒ ጎና ኢዩ። በዚ ሎሚ ካብ ዝሰምዕ ዝዛረብ፣ ካብ ዝምዕድ ዘጉባዕብዕ፣ ካብ ዘንብብ ዘውሪ ዘለዎ ዘመን መጽሓፍ ዝመሓዝኣ ፣ ንባብ ዝቐለባ፣ ፍልጠት ዝዕጣቓ መሓዛ ምርካብ ናይ ብሓቂ ትዕደልቲ ኢዩ። ክሳብ ዝመጽእ ሰሙን ዝረኽባ ኣነ ውን ሰላም ክትቅኒ ተመንየ ማሕበራዊ ሜድያ ወጺአ፣ ናብ ማሕበራዊ ሜዳይ ክስጉም ጀሚረ።

@Hani Ahmed

ወላ’ኳ ዕለተ ቆጸራና እንተዘይኣኸለ፣ ብተዳጋጋሚ ኣብ መስመር ክተጸንሓኒ ቀንያ። ናጻ እንተላ እንተኣዕለለትኒ ኢለ ” ናይ ሕማም ከመይ ቀኒኺ?” ዝብል ሓጺር መልእኽቲ ሰዲደላ።
” ሰላም ቀንየ። ንስኻ ከ ከመይ ቀኒኻ?” ”
“ሰላም ኢዩ ሰላም። ኣብዚ ሰሙን ብብዝሒ ኣብ መስመር ይርእየኪ ኣለኹ። ናይ ድሓን ዲኺ? ” ሕቶታት ከይጀመረት ተቐዳዲመ ሓቲተያ።
“ሓቅኻ ኣለኻ። ኣይተረጋጋእኩን ቀንየ። ገለ እንተፈኾሰኒ ወይ መሕብኢ እንተኾነኒ ኢለ ኢየ ምስ ኢንተርነት ጸሚደ ዘለኹ።”
” እሞ ጽቡቕ መዕለሊ ጉዳይ ረኺብና እምበር። ኣተምብህለይ እሞ። በቲ ንዓኺ ይነፍሰልኪ፣ ንእግረ መንገድና ከኣ ነቲ ዘይረጋእክሉ ጉዳይ ፍታሕ ነናድየሉ። ሓባእ ቁስሉ፣ ሓባእ ፈውሱ እኮ ዝበሃል ። ” ገለ ነገር ክሕግዛ እሞ ንእግረ መንገደይ ድማ ተመስጦኦ ኣብ ልዕለይ ከበርኽ ኢዩ ነይሩ ባህገይ።
” ክትጸውዮ ኣዝዩ ዘሕንኽ ኢዩ በጃኻ። ምስታ ንልዕሊ ፍርቂ ናይ ዕድመይ ዝተማሓዘኽዋ ትኽ ትንፋስ መሓዛይ እንድየ ብዘይጠቅም ነገር ተባቲኸ!”
“ልዕሊ ናይ ኣዋርሕ ዕድመ ዘለዎ ናይ ደቂ ኣንስተዮ ምሕዝነት’ከ ኣሎ ድዩ? ዝብል ጽሒፈ ክሰደላ ምስ በልኩ፣ ግዚኡ ኮይኑ ስለዘይተሰመዓኒ ደምሲሰ ፣ ” ምስ ትፈትዎ፣ ትኣምኖ፣ መማኽርትኻ ምፍልላይ ኣዝዩ ከቢድ ኢዩ። ንሙዃኑ ጠንቂ ዘይምስናይክን እንታይ ኢዩ?” ብዝብል ቀየርኩዎ.።
” ጠንቂ ደኣ ኣዝዩ ዘሕፍር ኢዩ። በቃ ስቕ ኢልካ ናይ ቆልዑት ነገር ኢዩ በጃኻ ኢለካ!!” ብምስቊርቋር መሊሳ።
ንነብሰይ ኣብ ቦትኣ ኣእተየ ርኢያስ ከቢድ ጓሂ ተሰሚዑኒ። ምስ ንዓመታት ዝተዓራረኽካዮም መሓዙትን ኣእዕሩኽን ክትባተኽ ቃንዝኡ ዝፈተኖ ጥራይ ኢዩ ዝፈልጦ። ንሙዃኑ ዕርክነት ብመቓን ናይ ግዜ ድዩ ክዕየር ዘለዎ ወላስ ኣብ ግዜ ተወጢሑ ብዝፈጥሮ ዕምቆት? ካብ ማዕበል ሓሳባት ወጺአ ከምዚ ክብል ጽሒፈላ።
” ህድእ እሞ በሊ። መጀመርያ ኣብ ሞንጎኽን ዘጋጠሙ ነገራት እሞ ጽቡቕ ጌርኪ ኣትሕዝኒ። ደሓር ብሓደ እንተለኻ እኮ ኣሸንኳይዶ ሰባት ኣእማን ውን ይጋጨው ኢዮም። እቲ ምስጢር ከመይ ገይርካ ንግርጭታት ትፈትሖምን ትኣልዮምን ኢዩ።”
” ጽቡቕ ኣለኻ። ብዝኾነ ከምቲ ዝነገርኩኻ ምሕዝነትና ካብ ህጻንነትና ዝጀመረ ኮይኑ፣ ካብና ሓሊፉ ንስድራና ዘማሓዘወን ዘፋቐረን ኢዩ። ንሕና ከኣ ኣብ ጽቡቕ ኣብ ሕማቕ ፣ኣብ ሓጎስ ኣብ ሓዘን ኮታ ኣብ ኩሉ ማሕበራዊ ህይወትና ኣይነፈላለን ኔይርና። ኣነ ኣብ ዘለኹሉ ንሳ ኣላ፣ ንሳ ኣብ ዘላቶ ኣነ ኣለኹ። ተፈላሊና ኣይንፈልጥ፡ ተኾራሪና። ”
ክምልሰላ ሓሲበ፣ ከቋርጻ ስለዘይደለኹ ግን ፣ “ቀጽሊ ይሕዘኪ ኣለኹ።” ጽሒፈላ።
” እዚ ሕጂ ፈላልይና ዘሎ ጉዳይ ከኣ መሓዛይ ተገዳስነትኪ ኣብ ልዕለይ ጎዲሉ፣ ኣይተኽብርንን ኢኺ ብዝብል ስምዒት እያ ገጽኪ ክርኢ ኣይደልን ኢላትኒ። ነዚ ክተእምነኒ ኢላ ዘምጽኣቶ ምኽንያት ከኣ እዩ እቲ እቲ ዝያዳ ዘሕዘነኒ ………….! ”
” እንታይ ድዩ እቲ ምኽንያት? ”
” ኣብ ሕሉፍ ኣብ እዋን ዳእላን ጭርቃንን ዝተዛረብክዎ ዘረባታት ኣራርያ ንኣብ ልዕሊ ምሕዝነትና ዘለኒ ኣመላኽታ መዚናቶ። ክገርመካ መሓዛይ ክትሓርቕ ከላ ትብሎን ትገብሮን ኣይትፈልጥን ኢያ። ንዓመታት ንዕረ መልሓሳ ተጻዊረ፣ ምእንቲ ምሕዝነትና ዝኸፈልክዎ መስዋእትን ዘሕለፍክዎ ቃንዛን ኣነ ጥራይ ዝፈልጦ።”
” ድሕሪ ዘጋጠመክን ዘይምርድዳእ ንመሓዛኺ ረኺብኪ ኣዘራሪብክያ ዶ?” ዝብል ሕቶ ኣስዓብኩላ።
” ብዙሕ ግዜ ፈቲነ ፍቓደኛ ኣይነበረት። ኣብታ ሓንሳብ ዝረኸብክዋ ውን ክነረዳዳእ ኣይከኣልናን! ካብ ስምዒት ምውጻእ ኣብያ። ”
” ጽቡቕ ገይሩ ተረዲኡኒ ኣሎ። ብመጀመርያ እቲ ኩሉ ግዜ ብሓደ ምንባርክን ጽቡቕ ገይርክን ክትፋለጣን ምሕዝነትክን ክተርርን ሓጊዝክን ይኸውን። ሓደ ሓደ ግዜ ብዘይርደኣና መንገዲ ኣዝዩ ጥቡቕን ግዜን ዘይህብ ዝምድናታት ነቲ ኣብ መንጎኻ ክህሉ ዝግባእ ጋግ (space) የጥፍኦ እሞ፣ ነቲ ስዒቡ ክፍጠር ዝግበኦ ዝነበረ ናይ ምድልላይን ምንፍፋቕን ስምዒታት ቀቲሉ ዘይምስምማዕ ይፈጥር እዩ።”
” ኣብ መንጎና ጋግ ክህሉ ከመይ ማለትካ ኢዩ?”
” ጋግ ክብል ከለኹ ሽሕ ግዜ ትፋተዋ ደኣ እምበር ነንሓድሕድክን ናጽነት ክትወሃሃባ ነይርክን። ማሕበራዊ ርክባትክን ኪንዮ ኣብ መንጎ ክልቴኽን ጥራይ ዝሕጸር ፣ ካልኦት መሓዙትን ፈተውትን ከተጥርያን፣ ከምኡ ውን ምስ ነብስኽን ስደራቤትክን ተሕልፍኦ ግዜ ክህልወክን ነይርዎ።”
” ብፍጹም ኣሰተውዒለሉ ዘይፈልጥ ነጥቢ ኢዩ።”
” ቀጺለ ዘይምኩራይክን ወይ ዘይምግርጫውክን ምልክት ጥዕና ዘለዎ ዝምድና ኣይኮነን። ዘይምግርጫው እንተነየሩ ሓንቴኽን ንስሚዒታት ቀቢራ ትኸይድ ነይራ ማለት ኢዩ። ስሚዒታት ብልሳን እንተዘይወጺኦም፣ ኣብ ግዚኦም እንተዘይተፈዊሶም፣ ኢሂን ምሂን እንተዘይተባሂልክናሎም፣ ከም ተቕቢሩ ጸኒሑ ሃንደበት ዝባራዕ ነታጒ ማሕበራዊ ርክባት ኣብ ምቑጻይ ልዑል ተራ ይጻወቱ።”
” ንበደላትና ሸለል ክንበሃሃል ኣይነበረናን ማለትካ ድዩ?”
” ሸለል ምባል እንተዘየተማሂርካ እሞ……………..! ብሓጺሩ ሸለል ክትብል ኣለካ። ግን ንስሚዒታትካ ዝጎድእ ክኸውን የብሉን።” ሓደ ብሓደ ምጽብጻብ እንተሎስ፣ ምሕዝነት ዘይኮነስ ኦዲትን ኮይኑ ዝሰምዓኒ። ቀጺለ ከኣ፣ ” ቀንዲ ንምሕዝነትክን ጎዲእዎ ዘሎ ከኣ ” ኣነ” ……….” ዝሓሰብክዎ ከይወዳእኩ ጽሒፈላ።
” ኣነ …..??? ንስኻ ደኣ እንታይ ጌርካ? ኣበይ ኣረኻኺብካልና።” ብቅልጣፈ መሊሳ።
” ኖ ኣነ ዘይኮንኩስ፣ ኣነ ዝበሃሉ ምልክታት ሕማም ኣለዉ። ኣነ ከምዚ ኣይተገብረለይን፣ ኣነ ካልእ ኢዩ ዝግብኣኒ፣ ኣነ እኮ ሕሉፍ ኢዩ ኢደይ፣ ኣነ … ኣነ… ኣነ…ኣነ……..! ኣንነት እንተበዚሑ ከም ምጽውዋር፣ ምክእኣል፣ ምድንናቕ፣ ምትሕግጋዝን ዝኣመሰሉ ኣዕኑድ ምሕዘነት ይወድቁ እሞ፣ ምሕዝነት ውን ኣሰሮም ይስዕብ። ”
” ጽቡቕ ሒዘካ ኣለኹ። ንምዃኑ ድልዱል ዕርክነት ወይ ምሓዝነት ከመይ ክኸውን ኣለዎ?” ብዝተወጃበረ ሃንደበት ሓቲታኒ።
ድልዱል ምሕዝነት ወይ ዕርክነት ከመይ ክኸውን ከም ዘለዎ ክገልጸላ ሓርቢቱኒ። ጸኒሐ ግን ሓደ እዋን ዝሰማዕክዋ ዕላል ዘኪረ።
” ብልጽቲ መሓዛ ወይ ዓርኪ ልክዕ ከምቲ ናይ ርሳስ እትህበካ ኣገልግሎት ክኸውን ኣለዎ። እቲ ዝበለጸ ናይ ርሳስ ጎኒ ንጌጋታታ ክትድምስሶ ትኽእል ምዃና ኢዩ። ኣብ ምሕዝነት ድማ ጌጋታትን በደላትን ኣብ እዋኖም ክእረሙን ክድምሰሱን ይግባእ። ካልኣይ ርሳስ መጠን ዝጸረብካያ መጠኑ እንዳ በልሐት ትኸይድ። ኣብ ምሕዝነት ድማ መጠን ነንሓድድሕድካ ዝተናቓቐፍካሉን ዝተገራጨኻዮን መጠኑ ክተርር ይግባእ። ኣብ መወዳእታ ድማ ……..”
” ጠልጠል ኣይተብለኒ!” ትእዛዝ ብዝመስል መሊሳ።
” ከምቲ ርሳስ ክሳብታ ዝነኣሰነት ክፋላ ትጽሕፍ፣ ዕርክነት ወይ ምሕዝነት ክሳብ መወዳእታ ነባሪ ክኸውን ኣለዎ። ብዝያዳ ግን ናይ ደል ካርኔ how to win friends & influence people ትብል ዘንብባ ዘለኹ መጽሓፍ፡ ኣብ ማሕበራዊ ርክባትክን ሓድሕዳዊ ምብህሃልክን ክትሕግዘኪ ኢያ።”
” ኪር ኪር ኪር! መወዳእቱስ መጽሓፍ ከተንብብ ጀሚርካ? የቐነለይ ንልባዊ ምኽርኻ። ንመሓዛይ ረኺበ ፍልልያትና ከነጽብብ ዝከኣለኒ ክገብር ኢየ። እዛ ዝኣዘካለይ መጽሓፍ ድማ ነዛ ጀሚረያ ዘለኹ ምስ ወዳእኩ ከንብባ ኢየ። ብወገነይ ብዛዕባ ሓድሕዳዊ ምብህሃል ገለዶ ክብለካ??”
“ ኣነ ውን ኣብ ከባቢአይ ዝነበሩ ሰባት ክሳዕ ዘስተውዕሉለይ ክርትም ኢለ ስሒቐ።” ንሓንቲ ተደንቐኒ ዛንታ ድማ ዘከርኩ ። ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ንሓደ ኣብ ቅድመ ግንባር ተወጊኡ ዝተረፈ ዓርኩ ንድሕሪት ተመሊሱ ከውጽኦ ዝሓሰበ ወተሃደር፣ ካብ ብጸቱን ኣዘዝቱን ብርቱዕ ተቓውሞ ገጠሞ። እንተኾነ ንኹሉ ተቓውሞታት ሰጊሩ፣ ናብቲ ብጻዩ ዝነበሮ ቅደመ ግንባር ጠኒኑ ኣተወ። ድሕሪ ቁሩብ ጽንሖት ድማ ናብቲ ብጾት ኣዝጊቦምሉ ዝነበሩ ድፋዕ ጥራዩ ተመልሰ። ነዚ ብዝረኣዩ ብጾቱ፡ ኣባጨዉሉን ሸደዱዎን። ኣስዒቦም ድማ “ንዘይተድሕኖ ስለምንታይ ሂወትካ ኣብ ሓደጋ የቲኻ ኬድካዮ?” ክብሉ ብንዕቐ ሓተትዎ። ወዮ ወተሃደር “ልክዕ ኢዩ ንዓርከይ ኣየድሓንክዎን። እነተኾነ ግን ኣብታ ትልኽ ትብል ዝነበረት ትንፋሱ እንታይ ኢሉኒ መስለኩም? “ዓርከይ ከም ትምለሰኒ ወላ ሓንቲ ዘጠራጥር ኣይነበረንን ኢሉኒ ኢዩ ሓሊፉ።” ክብል መለሰሎም። ስለዚ ምሕዝነት ወይ ዕርክነት ከምዚ ክኸውን ኣለዎ ክብላ ሓሲበስ ነዛ ዛንታ ትፈልጣ ኢያ ትኸውን ኢለ ግን ኣይሰደድኩላን። ምስኣ ምዕላል ወላ እኮ ካብቲ ዝብርሃኒ ንጥፈት እንዳ ኾነ ይኸይድ እንተነበረ ሰዓት ስራሕ ይኣኽለኒ ስለዝነበረ ” ብዛዕባ መሓድሕዳዊ ምብህሃል ንዝመጽእ ሰሙን ይኹነልና። ክሳብ ሽዑ ሰላም።” ምስ ተሃዋኸይ መሊሰላ።
” ጸገም የለን። ሰላም ቅነ።”
@Hani Ahmed

ዕላላ ብጣዕሚ ናፊቐዮ ቀንየ። ሰሙን ከመይ ገይሩ ሓሊፉ ኣየተረድኣንን። ሰዓት ቆጸራይ ምስ ኣኸለ ኣሸበሸብ ናብ ኢንተርኔት ካፈ ኣምሪሐ። ከምዚ ከማይ ግዲ ኮይና ቅድሚ ውሑዳት ካልኢታት ዝሰደደትልይ፣
” ተናፋቒ ከመይ ቀኒኻ?” ዝብል መልእኽእቲ ኣብ ሜሰንጀረይ ምስ ጸንሓኒ ብታሕጓስ ግይጽ ግይጽ ክብል ጀሚረ።
” ኩሉ ሊላይ እዩ። ስራሕ ከመይ ቀንዩ? ተስፋ ይገብር ጽቡቕ ቀኒኺ ክትኮኒ?” ዓጸፋ መሊሰላ።
” ስራሕ እናሓደረ ይሕጉስ።” ከም ኩሉ ግዜ ብኣወንታ መሊሳ። ቀጺላ ድማ፣ “ብወገንካ ኸ?”
” እዛ እምበር’ዶ ምሁር ኢኻ ኢልኪ ዘባጨኽለይ ቅሳነት ከሊኣትኒ ቀንያ። ምሁር ዝበሃል ከመይ ዝበለ ድዩ?” ክህውጸኒ ዝቐነየ ሰላምታ ከየጽገብኩ ሓቲተያ።
” ንዓባ ክሳብ ክንድኡ ኣብ ቀረባ ኣይትኹን ክቡር ሃኒባል። ከምኡ ጌርካ ኣብ ውሽጥኻ ኣይትእትዎ፣። ኣነ ንክብርኻ ከነኣእስ ኢለ ኣይኮንኩን ከምኡ ኢለካ። ምስ ኩርዓትካን ንያትካን ( pride) እንተ ኣተሓሒዝካዮ ግን ………”
” ክትሸሓሕርኒ እንዶ ኣይትፈትኒ። ዝሓተትኩኺ ጥራይ መልስለይ።” ኣሸበሸብ መሊሰላ።
” ክክክክ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ትዕልል ዘላኻ ዘይኮነስ ኣብ ዓውደ ኲናት ወተሃደራዊ ትእዛዝ ትህብ ዘላኻ መሲልካ።ናብ ሕቶኻ ቅድሚ ምምላሰይ ግን ስለምንታይ ንመሃር ክሓተካ ኣፍቅደለይ?”
” ትምህርቲ ደኣ ፍልጠት ክንሰንቕ። ሂወትና ንመርሓሉ ሞያ ከነማዕብልን፣ ብሞያና ናብራና ንመርሓሉ እቶት ክህልወናን። ” ኣብ ውሽጠይ ዝነበረ ጓሕጒሐ ኣውጺኢዮ።
” ትኽክል ኣለኻ። ብተወሳኺ ኣብ ከም በዓል ሃገርና ዝኣመሰላ ብዙሕ ዘይተማህረ ሕብረተ ሰብ ዘለወን ሃገራት፣ ብትምህርቲ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ምብጻሕ ማለት ኪኖ ውልቃዊ ሕልምታትካ ፣ ሕልምታት ናይቶም ናይ ትምህርቲ ዕድል ዘይረኸቡ ወለድኻን ወለዶኻን ክውን ትገብረሉ መስርሕ ኢዩ። ”
” ዓባየይን ኣባሓጎይን ኣብ መመረቕታይ ዝተሓጎስዎ እንዲኺ ደኣ ኣዘኻኺርክኒ።”
” ጽቡቕ ሒዝካኒ ኣለኻ። ብዓቢኡ ግን ትምህርቲ ናይ ባህሪ ለውጢ ኢዩ። ዓመታት ተማሂርካ ኣብ ኣካይዳኻ፣ ኣብ ስነ ምግባርካ ፣ ኣብ ባህርኻ ፣ብዓቢኡ ድማ ኣብ ኣተሓሳስባኻ ለውጢ እንተዘይኣምጺእካ ኪኖ ቁጽርታት ምዝላል ወላ ሓንቲ ኣየውቀኻን ማለት ኢዩ። ”
” ቀጽሊ። ” ኣብ ዋሕዚ ዕላላ ክሰጥም ጀሚረ።
” በንጻር ናይዚ ስድራይ ሰለዝገደዱኒ፣ ንሰባት ክሕጉስ እየ ዝመሃር ዘለኹ ዝብል ናይ ሰነፋት መልሲ ንእዛን ቦኽሪ ኣይኮናን። ነዚ ኩሉ ከም ውሁብ ወሰዲና ትምህርቲ ንኣእምሮና ክመልኦ ድዩ ዘለዎ ወላስ ክኸፍቶ?”
” ንሕምቶ ዶ ሕቶ?? ትምህርቲ ደኣ ንኣእምሮና ብፍልጠት ምስ ዝመልኦ፣ ንመዓልታዊ ብድሆታትና ክንምክትን ሕጉስ ሂወት ንኽህልወናን ይሕግዘና። ኣይመስለክን?” ንሕቶኣ መሊሰዮ ኣለኹ ኢለ ብምትእምማን ሓቲተያ።
” ኣየመስለንን። የእምሮኻ ብትምህርቲ እንተ መሊኡ ኪኖ ልመድ ሓቅታት ምድግጋም ንሓደሽቲ ሓሳባትን ርኽበታትን ዝኸውን ቦታ የብልካን ። ትምህርቲ የእምሮኻ ምስ ዝኸፍቶ ግን ……….”
“ክፉት ኣእምሮ ዝበሃል ከመይ ዝበለ ደዩ?” ኣብ መንጎ ጠልጠል ምባላ እናሕረቐኒ ደጊመ ሓቲተያ።
” ትምህርቲ ንኣእምሮኻ ምስ ዝኸፍቶ እቲ ዝዓበየ ብልጫኻ፣ ናይ ካልኦት ሓሳባት ክትቅበልን ከስተኣናግድን ትኽእል። ኣነ ጥራይ ፈላጥ ዝብል ኣተሓሳስባ ኣወጊድካ ምስ ከባቢኻ ተሳኒኻ ትነብር። ክፉት ኣእምሮ ዝውንነ ሰብ ብከም ጥሩፍነት፣ ዶግማ፣ ዘይስነሞጎትነትን ዘይርትዓውነትን ዝኣመሰሉ መንሽሮ ኣእምሮ ብቀሊሉ ኣይጥቃዕን ኢዩ።”
” ኣሃሃ!” ተረዲኡኒ ድዩ ኣይተረድኣንን ከይተፈለጠኒ ርእሰይ ክንቕንቕ ጀሚረ።
” ኣነ ከም ዝመሰለኒ እዞም ሎሚ ቀለም ቅምስ ዘበልና መኣምራን ትምህርቲ ንኣእምሮና ሕርሕራይ ገይሩ ይመልኦ ኣሎ።ብኡ መንጽር ድማ መሃዝነትና፣ ብልሕና፣ ምጽውዋርናን ምክእኣልናን ጠፊኦም፣ በቶም ልዕል ኢለ ዝጠቐስኩልካ መንሽሮታት ኣእምሮ ዝኾኑ ሕማማት ብቐሊሉ ንጥቃዕ ኣለና። ኣብ ክንዲ ዝተማሃርናዮ ኣብ ግብሪ ብውምዓል ጸገማት ሕብረተ ሰብና ንፍውስ፣ ወሓለ ዘረባ ኴይና ኣብ ናይ ዘይጭበጥ ዓለም ሃተውተው ንነብር ኮይኑ ይስምዓኒ። ኣንዊሐልካ ሓቀይ?”
ኣንዊሐልካ ዶ?? ወላ ውን ካብ ራስ ቄሳር ክሳብ ዳር ኤልዋ ዝዝርጋሕ ጽሑፍ እንተ ትጽሕፍ ውን ተተኺለ ከንብብቦ ምቐነኹ። ” ኖኖ ጽቡቕ ኣለኺ። ወስኽኒ ጥራይ።”
” ከም ምህራን መጠን ትብዓት ኣዝዩ ኣገዳሲ ኢዩ። ንነዊሕ ዝሰረቱ፣ ከም እምባ ዘይንቕነቑ፣ ቅኑዓት ዝመስሉ ኣጒል እምነታትን ልምድታትን ሕብረተሰብ ይኣኽሎም ምባል ሓለፍነት ምሁራን ኣካላት ኢዩ። ካብ ስሚዒትን ሻራን ነብስኻ ሓራ ገይርካ ንጌጋ ጌጋ፣ ንቅኑዕ ከኣ ቅኑዕ ክትብል እንተዘይክኢልካ ክብርኻ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣትዩ ኣሎ። መኣምር ተባሂልካ ከተብቅዕ መምስ ዝነፈሰ ንፋስ ትነፍስ እንተ ኮይንካ ግን…….!!!”
” ኣይትሰከፊ። ክትብልዮ ትደልዪ ዳሕድሕዮ?”
” ምሁር ላህመት ሕብረተ ሰብ ኢዩ። ሕብረተ ሰብና ድማ ንምሁራን ዘለዎ ክብሪ ኣይጠፍኣካን ይኸውን። ካብ ምሁራን ዝረኽቦ ምኽርታት፣ ሓሳባት፣ ኣባህላላታትን ከም ኣድማሳዊ ሓቅታት ኢዩ ዝቕበሎም። ስለዚ ከም ምሁር መጠን ሓሳባት ክትገልጽ ከለኻ ትጥቀመሎም ቃላት ኣብ ንምምራጽ ልዑል ጥንቃቐ የድልየካ። ካልእ ድማ ምሁር እንተኾይንካ፣ ንነገራት አብ ክንዲ ከም ዘለውዎ ትጎስሞምን ትቕበሎምን ስለምንታይ፣ መዓስን፣ ኣበይን ብኸመይን ኣጋጢሞም ዝብሉ ስነሞጎታውያን ሕቶታት ክትሓትት ኣለካ። ኣብ መወዳእታ ምሁራት ዝሕመዩሉ ነገር እንተሎ ድማ …….”
” ኪኖዚ ከኣ ክትቅጽሊ ኢኺ? ክሳዕ ክንድዚ ምስ ምሁራን ህልኽ ዘትሓዘኪ ምኽንያት ክርድኣኒ ኣይከኣለን?? ”
” ንነብሰይ ኣብ ግምት የእትየ ይዛረብ ከም ዘለኹ ተረዳኣለይ። ኣቐዲመ ክብለካ ዝነበረኒ ግን ምስ ክውንነት ምግጣም ብዓይኒ ዓወትን ስዕረትን ከትጥምቶ የብልካን። ንክውንነት (reality) ስለዘይረዓምካዮ፣ ስለዘይተቐበልካዮ፣ ስለዘይተላበስካዮ ክውንነት ካብ ምዃን ኣይተርፎን ኢዩ። ክውንነት ወትሩ ክውንነት ስለዝኾነ። ናብቲ ቀንዲ ዘረባይ ክመለስ። ንስኻ ብዘይካቲ ዝተመረቕካሉ ዓወደ ትምህርቲ፣ ካልእ እንታይ ስራሕ ክትሰርሕ ትኽእል ወይ እንታይ ሞያ ኣለካ?”
” ኣካዳምያዊ ትምህርቲ ዝጠልቦ ግዜን ጻዕርን ኣጸቢቒ ትፈልጥዮ ኢኺ። ኣብቲ ካብ መስከረም ክሳብ ሰነ ምስ ክፍሊ መጽናዕትን፣ ኣብ እዋን ዓመታዊ ዕረፍተይ ድማ ሓጋዚ ትምህርቲ( Tutorial class) ክመሃር ይሕልፎ ስለዝነበርኩ ካልእ ሞያ ከጥሪ ኢልካ ዘይሕሰብ ነገር ኢዩ። ”
” ልክዕ ኣለኻ። ኣካዳሚያዊ ዓወት ክውን ንኽኸውን ጻዕርን መስዋእትን ይሓትት ኢዩ። ብኡ መንጽር ድማ ካልእ ሞያ ከነጥሪ ኣይንኽእልን ጥራይ ዘይኮነስ ዝንባሌታትና ከይተረፈ ክንቀትሎም ንግደድ ኢና። ካልእ ክውንነት ግን የለን ማለት ኣይኮነን።ንኣብነት ንስኻ ንፉዕ ተማሃራይ ክንስኻ ንፉዕ ኣርቲስት ወይ ድማ ብለጽ ስፖርተኛ ክትከውን ትኽእል ኔርካ።”
” ግን ኣይኮንኩን!?!??”
” ኣባኻ ጥራይ ዘጋጥም ብርቂ ክስተት ኣይኮነን። ኣብ ብዙሓት ምሁራን ዘሎ ኢዩ። ነዚ ዘስተውዓለ ሓደ ስሙ ዘይዘከርክዎ ጸሓፊ ” ምሁራን ኣካላቶም ንርእሶም መሰከምን ካብን ናብን ንምቅስቓስ ጥራይ ኢዮም ዝጥቀሙሉ።” ክብል ጽሒፉ ነይሩ። ”
ፍረነገራ ጽበቕ ገይሩ ክስወጠኒ ጀሚሩ። ኣብ ሰነጥበብ ዘነበረኒ ተገዳስነትን ዕቑር ሓይልን ምናልባት ብግቡእ ተጠቒመሉ ነይረ እንተዝኸውን ስነጥበባዊ ስርሓተይ ኪንዮ ንስሚዒታተይ፣ ባህግታተይ፣ ንታሪኸይ፣ መዓልታዊ ብድሆታተይን ብምንጽብራቕ ምንጪ ኣታዊታተይ ውን ምኾኑ ነይሮም። ኣብ ኩዕሶ እግሪ ዝነበረኒ ምልከት ምስ ናይ በዓል መሲን ሮናልዶን እኮ እንተዘይተመሳሰለ፣ ንሓንቲ ካብ ዓበየይቲ ክለባት ሃገርና ምበቓዕኩ ነይረ።
ንእግረ መገደይ ናይ ሙላ ነስረዲን ዕላል ዘኪረ። ሓደ መዓልቲ ሙላ ነስረዲንን ምስ ሓደ ናይ ቋንቋ መኣምር ብባሕሪ ይጓዓዙ ነይሮም። ኣብ ጉዕዞ ወዮ መኣምር ንሙላ፣ ” ቁጽሪ ተማሂርካ ዶ ክብል ይሓቶ?” ሙላ ብቅንዕና ኣይተማሃርኩን ክብል ይምልሰሉ። ወዮ ፈሊጥ ብንዕቀት እንዳ ጠመተ “እሞ ፍርቂ ናይ ዕድሜኻ ብላሽ ሓሊፉ ክብል ኣባጭወሉ።” ነዊሕ ከይተጓዕዙ ሙላ ብግዲኡ ንወያ ፈሊጥ ሓንቢስካ ትኽእል ዶ ክብል ይሓቶ። ንምሕንባስ ከም ቁምነገር ዘለዎ ንጥፈት ርእይዎ ዘይፈልጥ መኣምር ብትርጁክ መንፈስ “ኣይፈልጥን” ኢሉ ክምልስን፣ ሙላ እሞ፣ “መሉእ ዕድሜኻ ኮንቱ ክጠፍእ ኢዩ። ጃልባና ትጠልቕ ኣላ ኢልዎ” ናብ ባሕሪ ክንቆትን ሓደ ኮይኑ።
” ምስ ሕሉፍ ኣይትበኣስ። እቲ ክትኮኖ ትደሊ ሕጂ ውን ክትከውን ትኽእል ኢኻ። ክሳብ ደጊምና ንዕልል ሰላም።” ዝብል መልእኽቲ ምስ ሰደድትለይ ኣብ ጎነይ ከይትህሉ የማነ ጸጋመይ ቁሊሕ ኢለ ክረኽባ ኣይከኣልኩን።
“ንስለቲ ምስ ነብሰይ ክማኸርን ጎዕዞ ሂወተይ ክግምግምን ፣ዝገበርክለይ ምንቕቃሕን ምንቃሕን የቐንለይ። ብሩኽ ቅነ።
ሃኒ ኣሕመድ@ Hani Ahmed

ሓዳሽ መሓዛ ———————————————

ሰክሪን ሞባይለይ ጠዋዊቐ ገጻት ማሕበራዊ መራኸቢታተይ ከፊተ ሓቤሬታን ወረን ክምእርር ኣሃዱ ምስ በልኩ፣ ኣብ ናይ ፈይስቡክ ገጻተይ ናይ ምሕዝነት ሕቶ ( friend request) ከምዘለኒ ኣሰተውዒለ። ወዮ ናይ ምሕዝነት ሕቶ ክፍት ከብሎን ናይ ሓንቲ ቆንጆ ስእሊ ጎፍ ክብለንን ሓደ ኮይኑ። ወላዃ ማህደር ዝኽርታተይ ፈቲሸ ክዝክራካ እንተዘይክኣልኩ፣ ሕቶኣ ብኻ ሕቶ ፍቕሪ ኮይንለይ እንዳ በልኩ ሓንጎፋይ ኢሊ ተቐቢለዮ።
” ኣይትሓዝለይ ንስኺ ትመስሊ ወዛም ክዝክረኪ ብዘይምኽኣለይ። ምሳኺ ምልላየይ ኣዝየ ሕጉስ ኢየ።ዝረሳዕክዎ እባ ማራ ኢኺ ሽኮር።” ዝብል ሓጺር ምልእኽቲ ሰዲደላ።
ኣብ መስመር ዝጸንሐት ሓዳሽ መሓዛይ ” ይቕረታ ኣቐዲመ መን ምኳነይ ክነግረካ ነይሩኒ። ቅድሚ ሕጂ ኣይንፋለጥን ኢና። ብዙሓት ናይ ሓባር ( mutual) መሓዙት ስለዘለውና ብዙሕ ግዜ ኣብ ገጻተይ ኣለኻ።ተስፋ ይገብር ብድሕሪ ሕጂ ጽቡቕ ገይርና ክንዕልልን ክንፋለጥን። የቐነየለይ ናይቲ ጽብቕቲ ዝበልካኒ። ስእሊ ሎሚ’ዩ ግን ብዙሕ ኣይትሽካዕ።”
ብቕልጣፈ መልሳ ጋን ኢየ ኮይነ፣” ክክክ ሽኮሪና እዚ ኣብ ፕሮፋይልኪ ዘሎ ስእሊ ናትኪ ኣይኮነን ማለት ድዩ??” ሓቲተያ።
” ክኸውን ይኽእል ዘይክኸውን ውን ይኽእል።”
” ማለትኪ??”
” ስእሊ ሎሚ ከም ናይ ቀደም ኣይኮነን። ኮሊልካ ኮሊልካ ፣ ከም ናይ ወዲ ትካቦ ዝባን ስእልታተይ ኢልካ ትደርፈሉ ፍጹም ኢኻ እኮ ዘይትረክብ። ስእሊ ቀደም ኣብ ርእስቲ ምውሓዱን ምጽባቑን ንመንፍዓት ሰኣልቱ ውን የንጸባርቕ ኢዩ። ስእሊ ሎሚ ግን ሳለ ቴክኖሎጂ እልቢ የብሉን። ብተወሳኺ ዝተፈላለየ ናይ ኤዲትን መስርሓት ምስ ሓለፎ መበቆላውነቱ ይጠፍእ። ስለዚ ኣብቲ ስእሊ ዘላ ኣነ ኢየ፣ ኣነ ውን …….”
“ንስኺ ኣይኮንኩን………” ቅልጥፍ ኢለ መሊአላ። ናይ ስእልኽስ ተረዲኡኒ፣ እዚ ኣብ ፕሮፋይል ዘሎ ሰምኪ ከ ናትኪ ድዩ ወ ..ላ…ስ..? ትርጉሙኸ እንታይ ማለት ኢዩ?? ማንታ ሕቶታት ኣዝኒበላ።
” ንዓባ ንስኻ ጥራይ ዲኻ ክትሓትት? ሕጂ ግደይ ኢዩ። ሃኒ መቀባጠሪ ስምካ ድዩ ሳጓኻ?”
” ናይ ኣስማት ካብ ኣልዓልኪ ወዲ ሰብ ንነገራት ስም ክህብ ኢዩ ዝፍጠር ዝብል ኣብ ናይ ሓደ ዓርከይ ዕላል ሰሚዐ ነይረ።ሃኒ ኣሕጽሮት ናይ ሃኒባል ኢዩ። ሃኒባል ከኣ ኣብ ካርተጅ ዝነበረ ህቡብ ጀነራል ኢዩ። ከምቲ ኣበወ ዝብልዎ ከኣ ስም ይመርሕ ……….! ” ብመልሰይ ክምስጣ ኣለኒ ኢለ ስለዝሓሰብኩ ሓውሲ ጠራዕ ጠራዕ እንዳ በልኩ ጽሒፈላ።
” ምናልባት ስምካ ክትመርጽ ዕድል ስለዘይተዋህበካ ኣይሕዘልካን ኢየ። ከምሓሳብ ግን ካብ ሰግር ባሕሪ ሰጊርካ ናይ ካርተጅያውያን ስም ክንደይ ተዋጋእትን ኣዋጋእትን ጀጋኑ ድዮም ዘለናውና? ናቶም ስም እንተትሕዝ ስምካ ዝያዳ ትረጉምን ርዝነትን ምሃለዎ።”
” ንስመይ በዚ ትብልዮ ዘለኺ ኩርናዕ ጠሚተያ ኣይፈልጥን ኢየ።ምስቲ ዘምጻእክዮ ሓሳብ ግን ተሰማሚዐ ኣለኹ። ስመይ ግን ካብዚ ሎሚ ዝወጽእ ዘሎ ኣስማት ዝያዳ ትርጉም ኣለዋ። ናይ ሎሚ ኣስማት እኮ መትሓዝን መጨበጥን ኢዩ ዘይብሉ።” ክሰዓር ኣይደለኹን።
” ብመሰረቱ ስም ክወጽእ ከሎ ንባህልን መንነትን ክብርታትን ሕብረተ ሰብ ኣብ ግምት የእትዩ እንተተመርጸ ሊላይ ምኾነ። ካብኡ ሓሊፉ ግን ሕብረተ ሰብ ኣብ ቀጻሊ ለውጢ ስለዝርከብ ኣስማትና ውን ምስኡ ኣብ ጽባሕ ጽባሕ ከም ነፋሒቶ ክለዋወጡ ቅኑዕ ኮየኑ ኣይስምዓንን።”
” ነዞም ሕጂ ዝውለዱ ዘለው ቆልዑ ገረዝጊሄር ፣ለተንኪኤል ፣ ዓንደንኪኤል፣ ጭሩም፣ ለተንስኤ፣ ኬርባ፣ ሕዱግ፣ ጎደፋ፣ ጓንጒል፣ ዳምር ፣ ናይብ፣ ናይር፣ ድግለል …… ወዘተ ዘይሰየምናዮም ዲኺ ደሊኺ?”
” ሕጂ ናይ መወዳእታ ተዋዚኻ ማለት ድዩ? ኣነ ናይ ግድን ናይ ቀደም ኣስማት ክንጥቀም ኣለና ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ። ስም ኣካል ናይ መንነትና ( identity ) ስለዝኾነ ኣብ ምምራጹ ክንጥንቀቕን ትርጉሙ ድማ ብልክዕ ክንፈልጦን ይግብኣና።”
” ከመይ ?”
” ንኣብነት ሓደ ወላዲ ንውላዱ ማርስ ወይ ድያና ዝብል ስም ክስይሞም ከሎ፣ ኪንዮ ስም ፕላኔትን ልእልትን ፣ማርስን ድያናን ኣብ ጥንታዊ ሮማ ናይ ኲናትን ናይ ሃድን ዝነበሩ ጣኦታት ምዃኖም ክፈልጥ ኣለዎ።”
” ሕጂ ቅሩብ ሒዘኪ” ከይተረድኣኒ ኣብ መስመራ ክኣቱ ጀሚረ።
” ብተወሳኺ ከምዚ ኒውዚላንድ ዝገበረቶ መበቆላዊ ኣስማትና ከም ዳይናሶር ክጸንት ስቕ ኢልና ክንዕዘብ ዘይኮነስ፣ ኣብ ሃገራዊ መዝገብ ተሓዚኦም፣ ካብኦም ወጻኢ ምስያም ብሕጊ ዘሕትት እንተኾነ ውን ኣይጸልእን ኢየ።”
ሕጅስ ኣብዚሓቶ። ሕሉፍ ሓሊፍዋ ናይ ኣስማት ምምራጽ ናጽነትና ክትምንጠለና!! ” ሕጅስ ኣብዚሕክዮ!!” ብስሚዒት መሊሰላ።
” ጀነራል ኣየብዛሕክዎን። ምናልባት ግን ኣስማትና ማዕረ ክንደይ ኣኸፊኡ ከም ዘሎ ክትፈልጥ እንተደሊኻ፣ ናብዚ ዝምህረሉ ቤት ትምህርቲ ክዕድመካ ኢየ። ርግጸኛ ኢየ ኣስማት ተማሃሮይ ምስ ረኣኻ፣ ብስኮላርሺፕ ካብ ዝተፈላለየ ሃገራት ዝመጹ እምበር ኤርትራውያን ኢዮም ከምዘይትብለኒ።”
” መምህር ዲኺ?? ሓቅኪ እንዲኺ ደኣ ክንድዚ ክትዛረቢ። ምምህርና እሞ ከመይ ኣሎ??”
” ብዛዕባ ምምህርና ንዝመጽእ ሰሙን ኣብ ከምዚ ሰዓት ይኹነልና። እንተቲ ትርጉም ስመይ ዕዮ ገዛኻ ኢዩ። ሕተት፣ ኣንብብ፣ ፈትሽ እሞ ክትረኸቦ ኢኻ። ብሩኽ ቅነ።”
ዕላላ ከም ነቢት እንዳሓደረ መቂሩኒ ነይሩ። ዝተባሃሃልናዮ ደጊመ ከንብብ ቀልጢፈ ኣይመለስኩላን። ስምና ብዛዕባ መንነትናን ዝመጻእናሉ ቦታን ይእንፍት ኢዩ ዝበለትኒ ሓቃ ኢያ። ስመይ ቫን ደ ሃኒ እንተዝኸውን ሆላንዳዊ ፣ ሃኒፖሎኮሎቭ ዩክረናዊ፣ ሃኒንሆ ብራዚላዊ ፣ ሃኒሞቪች ሩስያዊ ፣ ሃኒናርሰን ኣይስላንዳዊ ፣ ሃ!ኒ! ናሚብያዊ ቡሽመን ክኸውን ዘለኒ ተኽእሎ ልዑል ኢዩ ። ካብ መጀመርይኡ ስም እንተዘይህልወኒኸ??? መንነት ኣይምሃለወንን ማለት ድዩ??? ካበይ ከም ዝመጻእኩ ውን ክፍለጥ ኣይምተኻለን’ዶ?????? ንሙኻኑ ንደቂ ሰባት ኣስማት ምስያም መን ኮን ምሂርዎም ይኸውን??????
ነዘን ዓቐለይ ዘጽባባለይ ሕቶታት ክሓታ ሓሲበ ኣብ መስመር ኣይነበረትን ።
” ዕዮ ገዛ ደኣ መምህር ምዃንኪ ከይተርፍ ድዩ ……..ክክክክ? ደጊምና ክሳብ ንራኸብ ሰላም” ናይ መወዳእታ ዝጸሓፍኩላ መልእኽቲ ኢያ ነይራ።

N.b ነዘን ኣጨኒቐናኒ ዘለዋ ሕቶታት ኣብ ምምላስ ሓሳባትኩም ከተካፍሉኒ ክጽበ ኢየ። የቐነለይ።

@ Hani Ahmed

---

Continue reading “ዕላል ብኢንተርነት”