DYNAMIC ART PRODUCTIONS – ዳይናሚክ ኣርት ፕሮዳክሽንስ

“ሰሊም ድዩ ናይ ሕማመይ?”
” ሰናይ ኢዩ። ንስኻ ከ ከመይ ቀኒኻ?”
” ሰሊም ሰሊም።”
” ሰሊም ትግርኛ ድዩ? ወላ ኢብራይስጥ?”
” ኣቲ ናይ ሕ……ማ……ም!……. ሰሊም ዘይትግጥሚ ……በየን ኢኺ ነጢብኪ ጓለይ? ” በተን ምስ የዕሩኽተይ ንሕክየለን ትግርኛ መሸንቦባ ሰንድየላ።
” ዝተሓተትካዮ ዘይትምልስ?” ሓጺርን መግናሕትን ዝተሓወሶ መልሲ መሊሳ።
” ሰሊም ደኣ ካብ ሰ…ሊ …ም ዝብል ቃል ዝመጸ ኮይኑ ትርጉሙ ከኣ ሰሊም ማለት ኢዩ።” ብምባል ጸሓፍኩላ። እንተኾነ ኩርኣ ከይቅጽል ስለዝተሰከፍኩ፣ “እንታይ ከ ኣሎ ሓድሽ?” ብምባል ኣልግብ ኣቢለ ሓቲተያ።
” ክክክክክ …… ሰሓቕ ሞይተ። መቸም ሎሚ ዕላል ክንቅጽል እነተኾይና፣ ወይ እሩም ቋንቋ ተጠቐም ወይ መዝገበ ቃላት ናይዚ ትጥቀመሉ ዘለኻ ትግርኛ ኣቐዲምካ ክትሰደለይ ኣለካ። እንተ ንሓደሽ ነገር ዝምልከት ከኣ፣ ናይ ቢል ገይትስ ቃለመሕትት ከንብብ ጸኒሐ። ንቢል ገይትስ ኣብ ሂወቱ እንታይ የጣዕሶ ኢልካ ትሓስብ?”

ቢል ገይትስ ኣብ ሂወቱ ዘጣዕሶ?? ጋን ኮይንኒ። ” ቢል ገይትስ ደኣ ዘጣዕሶ እንታይ ከይህሉ። እንተሎ ከኣ ብገንዘቡ የሕውዮ ይኸውን እምበር።” ሓንሳብ ሓንሳብ ቢል ገይትስ ነዛ ፕላኔትና ገዚኡ፣ ኪዱ ኢሉ ከይሰጎና እምብዛ ኢዩ ዘፍርሓኒ።
” ገንዘብ ንጣዕሳ ከመይ ገይሩ ከም ዝሕውዮ ካልእ መዓልቲ ዝርዝራዊ ሓበሬታ ክትህበኒ ኢኻ። ንሕጂ ግን ናብዚ ናይ ዓለምና በዓል ጸጋ ክመልሰካ። ዘጣዕሶ ነገር እንተሎ ሓደ ቋንቋ ጥራይ ዝመልኽ ምዃኑ ኢዩ። ኢንግሊዘኛ ጥራይ። ኣይገርመካን!?”
” ሓደ ቋንቋ ዝዛረብ ሓደ ሰብ፣ ክልተ ዝዛረብ ክልተ ሰብ ፣ሰለስተ ዝዛረብ ሰለስተ ሰብ ይኸውን ኢዩ ነገሩ። ግን እዚ ሰብኣይ ኢንግሊዘኛ ርእሲ ኩሉ ቋንቋታት ዓለም ዝመልኽ እነተኾይኑ’ሞ እንታይ ጸገም ኣለዎ !?”

” ብርግጽ ኢንግሊዘኛ ኣህጉራቂ ቋንቋ ኢዩ። ኢንግሊዘኛ ክትዛረብ ምኽኣል ወይ ዘይምኽኣልን ግን ከም ምልክት ስልጣነ ክውሰድ ኣይግባእን። ወይ ውን መግለጺ ፍልጠት ክሕሰብ የብሉን። ፐርከ ኢንግሊዘኛ ከም ማንም ካልእ ቋንቋታት መረዳድኢ ጥራይ ኢዩ። ኣብቲ እንግሊዘኛ ዝዝረበለን ሃገራት ጥዑይን ሕሙምን፣ ዝተማህረን ዘይተማህረን፣ በጋሚንዶን ጻዕራምን ዝዘረቦ ተራ ቋንቋን ምዃኑ ዘይምርሳዕ።”
“ፐርከ ኸ ብምንታይ ቋንቋ እዩ? ትግሪኛ ወላ ስዋሂሊ? ሕነይ ክፈዲ ብምባል ተቐዳዲመ ሓተትኩዋ።”ዕላማይ ቀልጢፉ ዝተርዳኣ ጓለያት ድማ………..
“ክክክክክክክ። ርግጸኛ ኣይኮንኩን ግን ብጥልያን እያ መስለኒ፣ ብልምዲ “ምኽንያቱ ንምባል ኢና ንጥቀመላ” ወቐሳኻ ግን ርዱእ እዩ ብጻይ።

“ክክክክክ……….. ሕራይ ቀጽሊ። እንተኾነ በጃኺ ከምቲ ኣቐዲምኪ ክትብልዮ ዝጸናሕኪ ጌርኪ ንኢንግሊዘኛ ኣይተራኽስዮ ጎነይ! ኢንግሊዘኛ እኮ መወዳድርቲ ዘይብሉ ቋንቋ ኢዩ። እዞም ናይ ዓድና ቋንቋታት ውን ኣለው ኣርሒቕ ሒዝካዮም ክትገይሽ ዘየሐብኑ! ምሰ ኣብ ዙርያይ ዘለው ሰባት ብቐጻሊ ንሰማማዓሉ ዛዕባ ኢዩ።
” ገዛእቲ ንኽዕወቱ ዝጥቀመሉ ሜላ፣ እንተሎ ንኣእምሮ ብምቁጽጻር ኢዩ። ንክብርታቶም፣ ባህሎም፣ ልምድታቶን ኩሉ ኩለንትንኦን ከም ብሉጽን ስልጡን ገይሮም ኣብ ኣእምሮ ተገዛኢ ይቓንይዎ። እቲ ተገዛኢ ድማ ወትሩ ምስ መንነቱ ሕቖን ከብድን ኮይኑ፣ ነቲ ኣብ ኣእምርኡ ዝተቓነየ መንነት ክርዕም ሓኾት እንዳ በለ ጸሓይ ብድምቕታ ትዓርቦ።”
” እዚ ከላም ከም ላቺ እኮ ጌርክዮ። ብምጥውዋይ ልቡ ኣጥፊእክሉ። ” ሸንኮለል ምባላ ሓደ ነገር ክትብል ከም ዝደለየት ካብ ሕሉፍ ተሞክሮ ቆብ ኣቢለያ ነይረ።
“ኣፍሪቃውያን፣ ብሓፈሻ ኤርትራውያን ድማ ብፍላይ ከም ግዳያት ናይ መግዛእቲ ነቲ መቦቆላዊ ቋንቋታና ክብሪ ክንህቦ ኣይንረአን ኢና። ነቲ ኣብ ስግር ባሕርን ኣብ ጎረቤት ዘሎ ቋንቋታት ከነዳምቕን ክንኮሓሕልን ነጥፍኦ ግዜ ይበዝሕ። እዚ ዘረድኣና ኣምምሮና ገና ተመቛሑ ከም ዘሎ ኢዩ። ” ” ኣቲ ናይ ሕ…ማ….መ…ይ! ሪጎለ ኮይንኪ እንዶ እቲ ክትብልዮ ትደልዪ እንዶ ሓክይኒ?”

“ቋንቋታትና ከይምዕብሉን ከይንጥቀመሎምን ሓንሳእ ንኸቦሮ እዝኒ ይኹርክሑ ኢዮም፣ ሓንሳእ ድማ ከም ደንጎላ መፋግኢ ጥራይ ኢዮም ዝጠቕሙ እንዳ በልና ነቲ መንነትና ንምፍሓቕ ብገዛእቲ ዝተተኽለ ጓይላ ክሳብ ሕጂ ነኹዱደሉ ኣለና።”
” ኢንግሊዘኛ ወይ ካልእ ቋንቋ ክንፈልጥ የብልናንን ማለት ድዩ?”
” ከምኡ ኣይወጽኣንን። ቋንቋ ሕላገትን መንነትን ናይ ሓደ ሕብረተ ሰብ ኢዩ። ኢንግሊዘኛ ይኹን ካልእ ቋንቋ ምፍላጥ ኣብ ስራሕና ኣሰልጦ፣ ኣብ ማሕበራዊ ርክባትና ድማ ዕውታት ክንከውን የኽእለና። ናይ ባዕዲ ቋንቋ ክንፈልጥ ስለዝኸኣልና ግን ንነብስና ከም ስልጡናት፣ ነቲ ቋንቋና ድማ ከም ናይ ድሑራት ጌርና ክንርድኦ የብልናን።”
“ኣብዚ ጉዳይ ቀንዲ ተሓመይቲ ሓራሙ ኢኽን።”
“ሓርማዝ ይብላዕካ!”
“ክክክክ…….. ኣይትሕረቒ እሞ፣ ሓቀይ እየ። ብፍላይ ኣብ ኮለጅ ኣብ ዝነበርክሉ እዋን ብዙሓት መማሀርተይ ነይረን፣ በቲ ናይ ዓድና ቋንቋታት እንዳ ኣዕለለካየን ብኢንግሊዘኛ ወይ ሓናፊጸን ይምልሳልካ ። “በቲ ቋንቋታትና ዘይትረዳድኣ?” ምስ ትብለን እንዳ ጠፍኣኒ እንድዩ ዝብል መስደመም መልሲ ይህባኻ።”
” ዋላ ንስኻትኩም ውን ተሓመይተ ኢኹም። ከምዚ ትጽሕፈለይ ዘለኻ ዘይጽፉፍ ትግርኛ ካብ ትጽሕፍ ብኻ ብኢንግሊዘኛ ጽሒፍካለይ። ኣብ ሓደ ክሊ ዕድመ ዘለው ሰባት ብፍላይ መንእሰያት ናቶም ቋንቋ ከም ዘማዕብሉ ይርድኣኒ ኢዩ። ሕጂ ግን እሩም ቋንቋ ተጠቐም ክንቅጽል? ወይ …..”

” ኣይትኾርዪ ስውንዋኖ። ከምቲ ናይ ኩሉ ግዜ ጌየረ ክጽሕፈልኪ ኢየ።” ኮርያ ካብ መስመር ከይትወጽእ ኣስጊኣትኒ።
” ጽቡቕ ። ብዝኾነ ከስሕቐካ፣ ተማሃራይ ካልኣይ ዓመት ኣብ ዝነበርክሉ ኣብ ናይ ሶፈመር ክላስ፣ ናይ ኤሰይ (essay) ፈተና ይመጽኣና። እዛ ኩላ ብኣፋ ኢንግሊዘኛ ትዋጢ ተማሃራይ ተታሒዛ ግብ! ወላ ሓደ ቅኑዕ ስዋስው ክጽሕፍ ዘኽእል ዘይብሉ! እቲ ምዝራብና ዘይተርፈና ናይ ምጽሓፍ፣ ምስማዕን፣ ምንባብን ውን ክእለትና ከነማሓይሾ ኣለና። ኣይመስለካን??”
” ኣይ ካብ ቋንቋኻ፣ ኣይ ካብ ኢንግሊዘኛ መንጎ መንጎ ካብ ምትራፍሲ፣ ንሓዲኡ ቀጥ ኣቢልካ ምሓዝ እኮ ይበልጽ። ጉዳይ ቋንቋታትና ሕስብ ምስ ኣበልክዎ ግን ቀንዲ ተሓመይቲ መምሃራን ኮይኖም ተሰሚዖምኒ። “መምሃራን ቋንቋታትና ኣብ ምድኻም እጃምኩም ትጻወቱ ኣለኹም። ተማሃሮ ገና ኣብ መባእታ ከለው ኣብ ክንዲ በቲ ዝመሃርሉ ቋንቋ ኣዲኦም ተካትዕዎምን ተመድርዎምን ብኢንግለዘኛ ስለተወዳድርዎም፣ ንቋንቋታቶም ዘለወም ክብሪ እንዳጎደለ ይኸይድ ኣሎ።” ቅሬታይ ገሊጸላ።
” ብርግጽ ጽቡቕ ኣስተውዒልካ ኣለኻ። ብኢንግለዘኛ ውድድር ክህሉ ከሎ ክላስ ምሉእ ኢዩ ክወዳደር ኢዱ ዘወጣውጥ። ብኤርትራውያን ቋንቋታት ክኸውን ከሎ ግን ሓደ እኮ ንጋዶ! ክንእረመሉ ዘለና ጉዳይ ከኣ ኢዩ። ብዝኾነ ስለምንታይ ኢዩ ኢንግሊሽ ዓለማዊ ቋንቋ ክኸውን በቒዑ ኢልካ ትሓስብ?”

ጀሚሩ ከኣ እዚ መጅሙዕ ሕቶታት በልኩ ብውሽጠይ። ክምልስ ስለዝነበረኒ ግን፣
” ኢንግሊዘኛ ፣ ኣርሓ ኩሎም ቋንቋታት ክኸውን ዘኽኣሎ ኣብ ምሉእ ዓለም ኣስፋሕፊሑ ዝነበረ ኢምበራጦርያዊ ንግስነት ናይ ኢንግሊዝ ኢዩ። እዚ ድማ ነቲ ቋንቋ ብቃላት ኣዝዩ ሃብታም ክኸውንን ኣብ ምሉእ ዓለም ክዝርጋሕን ኣኽኢልዎ ።”
” ደጊመ ክሓተካ፣ ሓደ ቋንቋ ብኸመይ ይዓቢ ወይ ዘለዎ ትሕዝቶ ናይ ቃላቱ ብኸመይ ይህብትሞ?”
” ከም ርድኢተይ ቋንቋ ክዓቢ እንተኾይኑ በቲ ቋንቋ ብርክት ዝበሉ ስነ ጥበባውን ስነ ጽሑፋውን ስርሓት ክፈርዩ ኣለዎም። ቆፎ ቃላት ድማ ንዘለዎ ትሕዝቶ ቃላት ብኽልተ መንገድታት ይህብትሞ። ሓደ ካብ ካልኦት ቋንቋታት ከም ዘለዎም ቃላት ብምልቃሕን፣ ምሰ ንሕብረተ ሰብ ከም ዝጥዕሙ ገይርካ ብምርዓምን።”
” ምልቃሕን ምርዓምን ጽቡቕ ገይረ ተረዲአካ ኣለኹ። ቅድሚ ናብ ምልቃሕን ምርዓምን ምኻድና ግን ቋንቋታትና ማዕረ ክንደይ ብቓላት ሃብታም ምዃኑ ምፍታሹ ከድልየና ኢዩ። ንኣብነት ኣነ ዝፈልጠን ናይ ተኪአ ተስፋይ “መዝገበ ቃላት” ፣ ናይ ፕሮ. የማነ ግርማጼን “ቃላት ትግርኛ ኣብ ስራሕ” ዝብላ መጽሓፍትን፣ ወትሩ ረቡዕ ኣብ ሓዳስ ኤርትራ ትሕተም “ትግርኛ ተዛረብቱን” ትብል ዓምዲ ኣገደስቲ ኢየን። ኣብ ትግረ ውን “ክብት ቃላት ህግያ ትግራያት” ዝብል ናይ መምህር ሙሳ ኣሮን ድንቂ ዝኾነ መዝገበ ቃላት ኣሎ። ካልእ ተወሳኺ ውን ኣይሰኣንን ኢዩ።”
እዘን ዝበለትኒ መጽሓፍቲ ወትሩ ኣብ ቬትሪና ኣብያተ መጽሓፍቲ ይርእየን እኮ እንተኾንኩ ክሳብ ክንድኡ ትርጉም ኣለወን ኢለ ሓሲበ ኣይፈልጥን ነይረ። ሕቶ ከይወሰኸትኒ ኣነ ውን ብጊደይ ሓቲተያ፣

“ሓደ ቋንቋ ክትመሃሪ ዕድል እንተዝወሃበኪ ነይናይ ቋንቋ ምመረጽኪ?”
” ነቲ ናይ መጻኢ ቋንቋ!” ብቅልጣፈ መሊሳትለይ።
” ኣየናይ ኢዩ እቲ ናይ መጻኢ ቋንቋ?”
” ማንዳሪን ናይ ቻይና።”
“ስለምንታይ ደኣ ማንዳሪን መሪጽኪ?”ምርጭኣ ጋን ኮይንኒ ነይሩ። “ማንዳሪን ኣብ ርእስቲ ምስ 1.4 ህዝቢ ዓለም ክትረዳዳእ ዘኽእለካ ምዃኑ፣ ቻይና ኣብ ቀረባ መጻኢ ንምዕራብ ተኪኣ ብቑጠባ ምንጋሳ ኣይተርፋን ኢዩ። ስለዚ ማንዳሪን ክትዛረብ ምኽኣል ማለት ነቲ ኣብ መጻኢ ክፍጠር ዝኽእል ዕድላት ብቐሊሉ ኣብ ረብሓኻ ከተውዕሎ ምኽኣል ማለት ኢዩ።”
” ምርጫኺ ከይድነቕክዎ ኣይሓለፍኩን። ብዝኾነ ናብ ትግርኛ ክመልሰኪ። ኣብ መቐለ ዝሰማዕክዎ ትግርኛ ፍልይ ዝበለ ኢዩ። ትግርኛ ዘይኮነስ ትግርኛ ንሙዃን ገና ኣብ ፍልቀት ዘሎ ኮይኑ ኢዩ ዝስመዓካ። ንሳቶም ግን እዚ ትግርኛኹም ሕውስዋስ ናይ ጣልያንን ዓረብ ይጥዕም ኢሎም ከባጭው ሰሚዐዮም።”
“ሓደ ቋንቋ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታ ዝተፈላለየ ኣደማምጻ፣ ቃላትን ስዋስውን ከማዕብል ባህርያዊ ኢዩ። እዚ ላህጃ ተባሂሉ ይፍለጥ። ስለዚ ትግርኛ ንዕኦም ዝያዳ ኣይብጽሖም፣ ነዓና ኣይርሕቀና!

” ሕራይ ገይረ ተረዲአኪ ኣለኹ።” ናይ ላህጃ ፍልልያት ኣብ ኩሉ ቋንቋታት ዓለም ዘሎ ተርእዮ ኮይኑ፣ እቲ ኣብ ሜድያታን ወግዓውያን ጽንብላት ንጥቀመሉ ግን ሓደ ደረጃ ተኾነ ተመራጺ እዩ።
“ኣብ ኢትዮጵያ እሞ ካልእ እንታይ ተዓዚብካ?”
” ኣብ ኢትዮጵያ?????? ኢትዮጵያ ትበሃል ሃገር ኣላ ድያ የላን ርግጸኛ ኣይኮንኩን። ኢትዮጵያውያን ግን ክረክብ ኣይከኣልኩን።”
” ክከከከከክ! ብኸመይ ደኣ ከምኡ ኢልካ?”
” እንትርፎ ኣነ ትግራዋይ ኢየ፣ ወይናይ ኢየ፣ ንኣምሓራ ከነጥፍኦም ኢና፣ ኦሮሞ ጸማማት ኢዮም ዝብል ዕላላት ኢትዮጵያዊ ኢየ ዝብል ኣየጓነፈንን።
“ኣይተጋገኻን። ኢትዮጵያ ኣብ መስርሕ ነሽን ቢዩልዲን (Nation Building) ፈሺላ ዝብል ርእይቶ እዩ ዘለኒ።”
” ንዒባ ሓግዝኒ! ታይ እዩ ኸ ኔሽን ቢዩልዲን ኢልካ ዘረባ? እሩም ቋንቋ ዘይንጥቀም።” ካልኣይ ግዜ ሕነይ ዝፈደኹ ኮይኑ ተሰሚዑኒ።
ኔሽን ቢዩልዲን፣ ስቴይት ቢዩልዲን ዝበሃሉ ኣገደስቲ ኣምራት ኣለው። ብትግርኛ እቲ ነሽን ስቴይትን ዝብል ኣምር “ሃገር” ዝብል ትርጉም ስለዘስምዕ ኢየ ነሽን ኢለካ።”
“ተረዲአኪ ኣለኹ። ነሽን ቢዩልዲን ስቴይት ቢዩልዲን ንዝመጽእ ሰሙን ነብስለን። ክሳብ ሽዑ ሰላም!

@Hani Ahmed

ንድምጸይ ጸሊአ ንድምጹ ኣፍቀርኩ
ቃላቱ ኣምሊኸ ኣብ ትእዛዙ ነበርኩ
ቀይሕ ኣርኣየኒ ምስሊ ደም ምዉታን
ዋጋዩ በለኒ ዋጋ ሓራ ምዃን።

ድሒረ . . .
እህህታ ኣእላፋት ብድምጹ ዓብሊሉ
ቀጠልያ በለኒ ንልምዓት ወኪሉ
ትርኢቱ ዘይፍለጥ ሽታ ረሃጽ ኔሩ
ድሕርቲ ቀጠልያ ንቐይሕ ቀዪሩ
ክብሪ ከይድፈር በለኒ ኣትሪሩ።

እቲ ቀጠልያ ተመልሰ . . .
እቲ ቀይሕ ተመላለሰ . . .
ተመልሰሞ ተሓዋወሰ።

ህልኽ ገጢሞም ሕብርታት ሕብሮም ጠፊኡ
ኣነ ካብ ኣነ ሃዲሙ ኣነ ጸሊኡ
ስጋን ሕልናን መጒተን
ትውክልቲ ዓይኒ ጠሊበን።

መግዛእቲ እዝኒ ስዒረን
ግዱድ መነጽር ሰቢረን
ፍኖት ክርእያ መብራህቲ
ዕርቃነን ወጻ የዒንቲ።

ስንባደ!
ወዮቲ ዝኣምኖ ኩሉ ዝኾነሉ
ድምጹ ኣይውክልን’ዩ ንምስሉ
ሕብሪ የብሉን ዝልለ
ሽታ የብሉን ዝፍለ

ጭቁናት የዒንተይ ድሕሪ ሓርነተን
ዙርየአን ኮሊለን ንውሽጠን ጠሚተን
ስሕተት ተጸብጺቡ ሕሉፍ ኣቋሚተን
“ብርሃንክን ይደፈን” ይብሉኽን ዝበለን
ክሕሉ እናበለ መረጼን ዘውደየን
ለካ ብዘይ ንሱ ጸላኢ ኣይነበረን።

@Asmerom Haile
30/5/2019
ፓሪስ

ቅድሚ ሓደ ወርሒ ኣቢሉ ካብ ዝቕመጠሉ ኣከባቢ 380 ኪሎ ሜተር ርሒቐ ከቕኒ ዘገድድ መገሻ ጎኒፉኒ ነበረ።ናብታ ብዙሕ ዝውረየላን ክበጽሓ መዲበ ኣራኽቦ ዝሰኣንኩላን ከተማ ።ንስፍሓትን ጽባቐን እታ ከተማ ኣብ ናይ ክልተ መዓልቲ ናይ ስራሕ መገሻ ክሽፍኖ ኣጸጋሚ እኳ እንተነበረ ምስ ገለ ኣገደስቲ ኣሕዋት ግን ክላለ በቒዐ ኔረ።መጀመርያ ርክበይ ምስ ሓደ ወዲ ኣስመራ ነበረ።መዝገብ ዝኽሩ ፈታቲሹ ብዛዕባ ጎደናታት ኣስመራ ክሓተኒ ኣነ እንከውግዖ ንድሕሪት እናተመለስና፡ብዛዕባ እተን ዑቕባ ክሓትት በጺሕወን ዝነጽግኦ ሃገራትን እንከዕልለኒ ድማ ኣነ ዘይፈልጦ ቦታ እናበጻሕና ጽቡቕ ምሸት ኣሕለፍና።ንጽባሒቱ ብጠለብ የአንገድተይ ናይ ምሳሕ ግብጃ ስለ ዝነበረ ምስኦም ክኸይድ ሓተቱኒ እሞ ኣነ እውን ምስ ደቂ ሃገረይ መላለዪ ክኾነኒ ብምባል ተሰማማዕኩ።ኣብ ቤት የአንጋዲ ክንኣቱን ብምዉቕ ሰላምታ ተዓጂበ ወዲ ገዛ ዝኾንኩ ኮይኑ ክስምዓንን ሓደ ኮነ።ድሕሪ ምሳሕ እውን ኩሉ በብዓቕሙ ዝተማልኦ ሽሻይ ኤውሮጳ (ቢራ፡ዊስክን ዓጀብቶምን)ተኸፊቱ ዕላል ጀመረ።ኣብ ኣኼባ ኤርትራውያን ዘይትተርፍ ዕላል ኢሳያስ።
ካብ ኩሎም ዝተፈልየ ኣረኣእያ ብምሓዘይ ክትዕና ክንህር ንቡር ኔሩ።ብዘይ ንሱ ነዳዲ ይቕምቀም ኣሎ’ኖ! ከረድኡንን ከረድኦምን እናጸዓርና፡ከይንረዳዳእ ግን ተረዳዲእና ወግዕና ቀጸለ።ንጹር ስእሊ ዝሰኣንክሉ ዝርርብ፡ምስቲ ሓቢርካ መጥቃዕቲ ስለ ዘይጠዓመ በብውልቂ ክሓቶም ጀመርኩ።

“ናይዚ ዘሎ ኩነታት ተሓታቲ መን እዩ?”
ብውልቂ ወላ ይሕተት መልሶም ስምርቲ እያ ኔራ
“ኢሳያስ!”
ኢሳያስ ንምንታይ ከምኡ ጌሩ?
ዓጋመ ስለ ዝኾነ!
ብኸመይ እዩ ዓጋመ?
ኣቡኡ ኣቦሓጉኡ . . . (ስለ ዘይፈልጥዎ ኣስማት ወለዶን ትውልዲ ዓድን ኢሳያስ ተሓባበርኩ)
ቅዋማዊት ኤርትራ ትደልዩ’ዶ?
እወ!
ሕጊ እንዳባ ትፈልጡ?
እወ!
እሞ ኢሳያስ በየነይቲ ሕጊ እንዳባ ወይ ሕጊ ቅዋም እዩ ከም ኤርትራዊ ዘይተቖጽረ?
መልሲ የለን!
ዝሰዓቡ ሕቶታት እውን የዕጋቢ መልሲ ኣይረኸብኩሎምን
እንታይ ዓይነት ቁጠባዊ ኣካይዳ ክህልወና ትደልዩ?
እንታይ ዓይነት ፖለቲካዊ ስነ ሓሳብ ክንክተል ትደልዩ?
ወዘተ . . . ኣመንቲ ቅዋም ድሮ ንኢሳያስ ፈሪዶሞን ዜግነት ነፊገሞን እዮም።ኣንጻሮም ንዝልዓል ሓሳባት ብጸርፊ ወይ ጠራሙዝ ቢራ ብምውርዋር ተፈሊጦም እዮም።ክእርም ንዝብገስ ወይ ኣንጻሮም ዝቐውም ዓጋመ መን ከሊእዎ።
#መደምደምታ!
መንቀሊ ሽግሩ ብዝግባእ ዘይፈልጥ ወለዶን መሪሕነትን ሽግሩ ክኣሊ ኣይክእልን።ፍትሒ ነፊጉ ደላይ ፍትሒ ክስመ ዝህቅን ኣይሰምረሉን።እቲ ህዝቢ ንሓያል መሪሕነት፡እቲ መሪሕነት ንሓያል ህዝቢ ይፈጥሩ።መሪሕነት መንቀሊ ሽግር ኤርትራ ሓረግ ትውልዲ ኢሳያስ እዩ እንተድኣ ኢሉ፡ እቲ ለዋህ ወለዶ ምቕታል ኢሳያስ መደምደምታ ኩሉ ሽግራት ክመስሎ ግድን’ዩ።መልሲ ዝጠፍኦ መራሒ ብዳርባ እምኒ ክትጸንት ወይ ዜግነትካ ክትሕከኽ እንተበይንልካ ሰዓቢ ክኽተል ግድን’ዩ።እንሓንሳብ እቲ ቃልሲ ዲቪዛ ናይቲ መላኺ ንምውናን ይመስል።እቲ ጭቁን ንጸረ ጭቆና ብጨቋኒ መንገዲ የሳልዮ።ሓባራዊ ጉድለትን እርማትን ዘይቅበል፡ሓሳባት ዘየእንግድ፡ሕነ እናመሃረ ነቲ ደላይ ለውጢ ናብ ፓፓ ጋሎ ክቕይር ዝህቅን መሪሕነት ግን. . .
ኣብቲ ውሽጢ ህዝቢ እቲ ቅኑዕ መራሒ ኣሎ።ኣብ ውሽጢ ልቢ እቲ ቅኑዕ መራሒ እቲ ህዝቢ’ሎ።ቅድሚ ተበግሶ፡ብነጻን ሃናጽን መንገዲ ሓሳባትካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ነተባብዕ እሞ፡ ኣብ ውሽጢ ሓሳባተን እንኣምኖ ኣራእስ ኣይሰኣናን ይኾና።ዝኽሪ መገሻይ ሕላገት ፍሽለተይን ዘመንናን እዩ።ዝኽሪ መገሻይ ሓወይ ብኽልተ ሰይፊ፡ሓደ በቲ ስርዓት ሓደ በቲ ካብዚ ስርዓት ክንገላግለካ ብዝብል መራሒ ክስየፍ ምምስካር እዩ።ዝኽሪ መገሻይ ኣፍልበይ ነፊሐ ካብዚ ስርዓት ስልጣን ተረኪቦም ካብኡ ከምዝሕሹ ዘረጋገጹ ህዝብን መሪሕነትን ንምህናጽ ገና ነዊሕ ቃልሲ ከምዝጽበየና ክምስክር ምብቅዐይ እዩ።ምህሮ መገሻይ ነቲ ስርዓት ቅድሚ ምድኻም ንነብስኻ ምሕያልን ርስሓትካ ምጽራይን ከምዘድሊ እዩ።

@Asmerom Haile

ነገርክዎ ተስፋይ
የእተኽዎ ኣብ ሕልመይ
ኣንበርኩሉ እምነት
ክኸውን ምርኩሰይ

ኣብ መቓብረይ ክሰርሕ ግዝኣቱ
ብውድቀተይ ክጽንብል ዓወቱ
ልዕሊ ሬሳይ ክኸውን ዝፋኑ
ኣንበብክዎ ክፋእ ምሕላኑ
መዘንክዎ ዕንቅፋት ምዃኑ

ጉድጓደይ ፍሒሩ ኣወጀለይ ቀብሪ
ንመቓብረይ ዝኸውን ለኣኸኒ ፍዮሪ
ምእንታይ ኣልቀሰ ብዘሕዘንዝን ቃና
ንኣነ ዘኪርና ክልቴና ነባዕና

ንብዓተይ ሓቢሰ የዒንተይ ብምንቋሕ
ክምህሮ ወሰንኩ ከርእዮ ንጽባሕ
ኣብ ሂወት ከም ህጻን እግሪ ተኽሊ
ደልዲልካ ክትረግጽ ምውዳቕ ከም ዘድሊ።

@Asmerom Haile
Sep 2019

ጸሓፊ፡- ሳን ጹ
መባእታዊ ትርጉም፡- ኣስመሮም ሃይለ

ምዕራፍ 5.

1. ሳን ጹ ከምዝበሎ፡ ምቁጽጻር ናይ ሓደ ዓቢ ሓይሊ ኣብ ስነ ሓሳብ፡ዳርግቅ ከምቀጽጻር ናይ ውሑዳት ሰባትዩ።እቲ ቅሩብ ፍልልይ ኣብ ምምቕቓል ናይ ቁጽሮም ጥራይዩ።

2. ኣብ ትሕቲኻ ብዝእዘዝ ዓቢ ብዝሒ ሰራዊት ምፍላም ውሑድ ሰራዊሕ ሒዝካ ካብ ምፍላም ኣይፍለን እዩ።ምልክታትን ሕላገታትን ናይ ምትእትታው ሕቶ ጥራይ እዩ።

3. ምሉእ ሰራዊትካ ኣንጻር ካብ ጸላኢ ዝወርዶ እሳት ብትብዓት ደው ከምዝብል ከም ዝጸንዕን ንምርግጋጽ፡እዚ ብ ብቐጥታውን ዘይቀጥታውን ምንቅስቓሳትካ ይጽሎ።

4. ጽልዋ ናይ ሰራዊትካ ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ከምታ መጥሓን ዝወድቃ እንቋቕሖ ኣምስሎ።እዚ ድማ ብስነ ፍልጠት ሓያልን ድኹምን ነጥብታት ይጽሎ።

5. ኣብ ኩሉ ውግኣት፣ኣብ ኲናት ንምጽንባር ቀጥታዊ መንገዲ ክውሰድ ይከኣል እዩ።እንተኾነ ዓወትካ ንምሕላው ዘይቀጥታውያን መንገድታት እውን ከድልዩኻ እዮም።

6. ዘይቀጥታውያን ታክቲካት፡ብልክዕ እንተ ተተግቢሮም ከም ገነትን ምድርን ዘይተኣደነ ጽልዋ ኣለዎም፡ከም ሩባን ወሓይዝን ዘይውዳእ ዋሕዚ ኣልውዎም፡ከም ወርሕን ጸሓይን ይውድኡ ግን ድማ ተመሊሶም ከም ብሓድሽ ይመጹ፡ከምቶም ኣርባዕተ ወቕትታት ይሓልፉሞ ደጊሞም ድማ ይምለሱ።

7. ልዕሊ ሓሙሽተ ናይ ሙዚቃ ኖታታት የብልናን፡እንተኾነ ውህደትን ቅንብርን ናይዞም ሓሙሽተ ልዕልቲ የእዛንና ክሰምዕኦ ዝኽእላ ዜማታት የመንጩ።

8. እቶም ቀወምቲ ሕብርታት ካብ ሓሙሽተ ኣይበልጹን፡(ሰማያዊ፡ብጫ፡ቀይሕ፡ጻዕዳን ጸሊምን)እንተኾነ ክወሃሃዱ እንከለዉ ማእለያ ዘይብሎም ቀለማት የፍርዩ።

9. ካብ ሓሙሽተ ንላዕሊ መሰረታውያን ጣዕምታት የለዉን፡(መሪር፡ጨዋም፡ምቁር፡መጺጽ፡ዕረ) እንተኾነ ውህደት ናይዚኣተን ካብ ክንግምቶ ንላዕሊ መቐረታት ይህበና።

10. ኣብ ኲናት ካብ ክልተ ንላዕሊ ኣገባባት መጥቃዕቲ የለዉን፡ቀጥታውን ዘይቀጥታውን ድማ ይበሃሉ።እዞም ክልተ ክወሃሃዱ እንከለዉ ግን መንቀሊ ናይ መወዳእታ ዘይብሎም ሰንሰለታውያን ወተሃደራዊ ምንቅስቓሳት ይኾኑ።

11. እዞም ቀጥታውን ዘይቀጥታውን ኣገባባት ብወገኖም ሓደ ናብቲ ካልእ ይመርሕ።መንዩኸ ኣውሂዱ ከይጥቀመሎም ዝሓጽርዎ ወይ ዝውድእዎ?

12. ምንቅስቓስ ናይ ወተሃደራት ከም ከምቲ ኣብ መንገዱ የእማን እኮ ከየንከራረወ ብፍጥነት ዝውሕዝ ወሓዚ እዩ።

13. ብቕዓት ናይ ውሳነታትካ ልክዕ ከምቲ ግዚኡ ሓልዩ ዝካየድ ንቑታ ናይ ኣሞራ በርቃውን ንጸላእቱ ድማ ዘዕኑን እዩ።

14. ስለዚ ድማ እቲ ብሉጽ ተዋጋኢ ኣብ ምንቅስቓሳቱ ክሽገር ስብ ውሳነታቱ ምትብባዕ ከድልዮ ናይ ግድንዩ።

15. ምናልባት ሓይሊ ምስ ምውጣር ቀስቲ እንተተኣሳሲርናዮ፡ውሳነ ድማ መዓስ ነታ ቀስቲ ትፍንዋ ማለትዩ።

16. ኣብ ማእከል እቲ ዕግርግርን ዋዕዋዕን ናይ ኲናት፡ሕንፍሽፍሽ ዘየለ ክነሱ ሕንፍሽፍሽ ዝነገሰ መሲሉ ክረአ ይኽእዩ።ኣብ ማእከል ናይቲ ውጥረትን ምድብላቕን ምድላዋትካ ርእሱን ጭርኡን ዘየልለ ክመስል ይኽእል፡እዚ ክነሱ ግን ከምዘይሰዓር ክረጋግጽ ኣይጽግምን።

17. ዝተፈብረኸ ንይምሰል ዝግበር ሕንፍሽፍሽ እምነ-መሰረት ናይ እጹብ ድስፕሊን ይኸውን።ዝተፈብረኸ ንይምሰል ዝንጸባረቕ ፍርሒ እምነ-መሰረት ትብዓት ይኸውን፡ዝተፈብረኸ ድኻም እምነ-መሰረት ጥንካረ ይኸውን።

18. ምሕባእ ናይ ስነ-ስርዓት ኣብ ትሕቲ ናይ ሕንፍሽፍሽ ካባ ብቐሊሉ ሕቶ ናይ ንኡስ ምክፍፋላት እዩ።ትብዓትካ ኣብ ትሕቲ ናይ ምርኢት ራዕዲ ምሕባእ ቅድመ ኩነት ናይ ግዙፍ መጠን ሓይልኻ ይኸውን፡ንጥንካረኻ ናይ ድኽመት ሽፋን ምግባር ብ ታክቲካዊ ምንቅስቓሳትካ ክጽሎ ኣለዎ።

19. እቲ ንጸላኢ ብ ኣታላሊ ምርኢታት ኣብ ቀጻሊ ምንቅስቓስ ከም ዝህሉ ክገብር ዝኽእል በዚ ድማ እቲ ጸላኢ ተታሊሉ ስጉምቲ ይወስድ።ገለ፡ እቲ ጸላኢ ብህንጡይ ሕንሕነ ክጎብጦ ዝህንጠ መስዋእቲ እውን ይገብር።

20. ዘወናውን ዕድላት ብምርኣይ ኣብ ምረሻ ከም ዝቕጽል ይገብሮ፡ብድሕርዚ ምሩጻት ሰባት ብምድላው ኣብ መጻወድያ ክሳብ ዝኣትወሉ ንቓጻ ይጽበ።

21. እቲ ንፉዕ ተጻራሪ ንውጽኢት ናይ እኩብ ሓይሊ ግቡእ ኣቓልቦ ይገብር እዩ፡ስለዚ ድማ ካብ ውልቀሰባት ዓቐኑ ዝሓለፎ ኣበርክቶ ኣይሓትትን።በዚ ምኽንያት እቲ ልክዕ ሰብ ኣብ ምምራጽን እኩብ ሓይሊ ብኣድማዕነት ምጥቃምን ኣይጽግሞን።

22. እኩብ ሓይሊ ብ ኣድማዕነት ኣብ ዝጥቀመሉ፡ተቓላሲ ሓይሊ ሰቡ ከም ዘንከራሩ እምኒ ወይ ዱማ ክኾኑ ኣለዎም።እምኒ ወይ ዱማ ብባህሪ ባዕልኻ ክሳብ ዘየንቀሳቐስካዮም ከይተንቀሳቐሱ ኣብ ጽፍሒ መሬት ይቕመጡ።ናብ ካልእ ክንቀሳቐስ እንተኾይኑ፡ቅርጹ ኣርባዕተ ኣንጎሎ ምስ ዝኸውን ከንከራሩ ኣይክእልን፡ከቢብ ቅርጺ ምስ ዝኸውን ግን ንታሕቲ የንከራሩ።

23. እቲ ካብ ንፉዓት ተዋጋእቲ ሰባት ዝምዕብል ሓይሊ፡ልክዕ ከምቲ ካብ ሽሕ ጫማ ብራኸ ዘለዎ ገቦ ዘንከራሩ ከቢብ ደንጎላ እዩ።ኣብ ዛዕባ ሓይሊ እውን ልክዕ ከምዚ እዩ።

ይቕጽል . . .

ጸሓፊ፡- ሳን ጹ
መባእታዊ ትርጉም፡- ኣስመሮም ሃይለ

ምዕራፍ 4
ታክቲካዊ ምንቅስቓሳት

1.ሳን ጹ ከምዝበሎ፡ እቶም ናይ ቀደም ሓያላት ተዋጋእቲ ንነብሶም ካብ ኩሉ ተኽእሎታት ናይ ስዕረት ድሒሮም እዮም ዘቐምጥዋ።

2. ነብስና ካብ ሽንፈት ናይ ምክልኻል ዕድል ኣብ ገዛእ ኢድና እዩ ዘሎ፡ እንተኾነ ንጸላኢ ናይ ምሽናፍ ዕድልና ጸላኢና ብገዛእ ርእሱ እዩ ዝቕርበልና።

3. ወላኳ እቲ ብሉጽ ተዋጋኢ ንነብሱ ካብ ውድቀት ክከላኸል ይኽእል እንተኾነ፡ንጸላኢኡ ከሰንፍ ምዃኑ ግን ምሉእ ብምሉእ ርግጸኛ ክኸውን ኣይክእልን።

4. ከምቲ ብሂል፡ ኣይገብሮን ደኣ እምበር፡ኩሉ ከመይ ጌርካ ጸላኢኻ ትማርኽ ይፈልጥዩ።

5. ውሕስነት ካብ ስዕረት፡ ናይ ምክልኻል ታክቲካት ይጠልብዩ።ንጸላኢ ናይ ምድፋእ ክእለት ማለት ንመጥቃዕትታቱ ናይ ምጽዋር ክእለት ማለትዩ።

6. ኣብ ናይ ምክልኻል ጥራይ ምሕጻር ማለት፡ናይ ሕጽረት ሓይሊ ምልክት እዩ።ምጥቃዕ ድማ ዝተጋነነ ዕቤት ሓይሊ እዩ።

7. እቲ ኣብ ምክልኻል ዝተሞከረ ጀነራል ኣብ ምስጢራዊ ሸጓሹግ ናይ ምድሪ ከም ዝተሓብአ እዩ።እቲ ኣብ ምጥቃዕ ዝተሞከረ ድማ ካብቶም ዝለዓሉ ብራኸታት ገነት ዝበርቕ መጥቃዕቲ እዩ። እዚ ድማ ብሓደ ሸነኽ ነብስና ናይ ምክልኻል ክእለት፡ብኻልእ ሸነኽ ዓወት፡ፍጹም ዓወት ማለትዩ።

8. ንዓወት ምስ ሰብካ ኩሉ ምስ ፈለጣ ጥራይ ክትርእያ ምኽኣል ዝለዓለ ጫፍ ልቦና ኣይኮነን።

9. ተዋጊእካን ማሪኽካን ብምሉኡ እቲ ኣብ ግዝኣትካ ዝነብር ህዝቢ እጹብ ድንቂ ስለ ዝበለካ እውን ጫፍ ልቦና ኣይኮነን።

10. ኣብ ጽድያ ብንፋስ ተስፈልፍል ብጣስ ጸጉሪ ስለ ዝሰፍሰፈካ ምልክት ዓቢ ሓይሊ ኣይኮነን፡ወርሕን ጸሓይን ክትርኢ ንኽኣል ምልክት ንጹር ብሩህ ርእየት ኣይኮነን፡ድምጺ ናይቲ ነጎዳ ምስማዕ ነእዛንካ ትኩራት ኣየብለንን።

11. እቶ ቀዳሞት ንፉዕ ተቓላሳይ ዝብልዎ ከመይ ጌርካ ትዕወት ዝፈልጥ ጥራይ ኣይኮነ እንታይ ደኣ ብዝቐለለ ኣገባብ ምዕዋት ዝመልኽዩ።

12. ከም ውጽኢቱ ዓወታት ናይ ልቦና ክብሪ ወይ ናይ ትብዓት ማዕረግ ኣየጎናጽፍዎን።

13. ን ዝሳተፎም ዓውደ ውግኣት ጌጋ ከይገበረ ዝዕወት።ዝኾነ ጌጋ ዘይምግባር ርግጸኝነት ናይ ዓወት የመልክትዩ።ምኽንያቱ ድሮ ንዝተሳዕረ ጸላኢ ምምራኽ ስለ ዝኸውን።

14. ከም ሳዕቤኑ እቲ ምኩር ተዋጋኢ ንነብሱ ስዕረት ፍጹም ኣብ ዘይትትንክፎ ኣንፈት እዩ ዘቐምጣ።ከምኡውን ንጸላኢ ክደፍኣሉ ዝኽእል ዕድላት ኣየባኽንን።

15. እዚ እዩ ድማ ኣብ ኲናት እቲ ዕዉት ስትራቴጂስት ዓወት ምስ ተጎናጸፈ እዩ ኲናት ዝደሊ፡እቲ ጽሑፍቶኡ ስዕረት ዝኾነ ግን ቀዲሙ ይፋለም ድሒሩ ንዓወት የማዕዱ።

16. እቲ ፍጹም መራሒ ንሕጊ ሞራል ማእሪሩ፡ን ኣገባብን ድስፕሊንን ብጽኑዕ ይኽተል።በዚ ድማ ዓወት ናይ ምውሳን ሓይሊ ኣብ ኢዱ ይኸውን።

17. ን ወተሃደራዊ ኣገባብ ኣኽቢርና፡ እዞም ዝስዕቡ
ቀዳማይ፡ ዓቐን ወይ ስፍሪ
ካልኣይ፡ ገምጋም ብዝሒ
ሳልሳይ፡ ሕሳብ
ራብዓይ፡ሚዛን ዕድላት
ሓሙሻይ፡ ዓወት
ኣለዉና።

18. ዓቐን ወይ ስፍሪ ህላውነቱ ኣብ ባይታ ይረጋገጽ፡ ገምጋም ናይ ብዝሒ ብ መዐቀኒ፡ሕሳብ ብ ገምጋም ዓቐን፡ሚዛን ዕድላት ብ ሕሳብ ከምኡ እውን ዓወት ን ሚዛን ዕድላት።

19. እቲ ዕዉት ሰራዊት ነቲ ውዱቕ ሰራዊት ይጻብኦ፡ ኪሎታት ዕያር ኣንጻር ሓንቲ ፍረ ስርናይ ከም ምቕማጥ ድማዩ።

20. ፍጡን ምረሻ ናይቲ ማራኺ ሓይሊ ተዓቑሩ ጸኒሑ ከም ዝፍርሻሕ የዕናዊ ማይ እዩ።

ይቕጽል . . .

ጸሓፊ፡- ሳን ጹ
መባእታዊ ትርጉም፡- ኣስመሮም ሃይለ

ምዕራፍ 3
ብውሕልነት ምጥቃዕ

1. ሳን ጹ ከምዝበሎ፡ ኣብ ግብራዊ ጥበበ ኲናት፡ካብ ኩሉ ዝበለጸ ንመሬት ጸላኢኻ ብውሑድ ክሳራታት ምሉእ ብምሉእ ክትቆጻጸር ምኽኣል እዩ፡ክትድህኽን ከተዕኑን ኣዝዩ ጽቡቕ ኣይኮነን።እንተተኻኢሉ እውን ንምሉእ ናይ ጸላኢ ሰራዊት ካብ ከተዕንዎ ክትማርኾ ይምረጽ።

2. በዚ ምኽንያት ኣብ ኩሎም ውግኣት ክትዋጋእን ክትማርኽን ዝበለጸ ብልሓት ብዘይምዃኑ፡ዝበለጸ ብልሓት ከመይ ጌርካ ንናይ ጸላኢኻ ናይ ተቓውሞ ሓይሉ ብዘይ ውግእ ከተዕንዎ ትኽእል እዩ።

3. እቲ ዝለዓለ ኣገባብ ወተሃደራዊ ብስለት ናይ ጸላኢ ውጥን ከምዘይትምራሕ ምርግጋጽዩ።ቀጺሉ ዝበለጸ ናይ ጸላኢኻ ሓይልታት ከምዘይወሃሃዱ ምግባር እዩ።ዝቕጽል ኣገባብ ንጸላኢኻ ኣብ ቅሉዕ ባይታ ምግጣሙ፡ካብ ኩሉ እዚ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ሰለስተ ሓሳባት ዝኸፍአ ፖሊሲ ንጽኑዕ ዕርድታት ኣብ ከበባ ከተእቱ እዩ።

4. እቲ መምርሒ፡ከተወግዶ ትኽእል እንተኾይንካ ጽኑዕ ዕርዲ ዘለወን ከተማታት ኣብ ከበባ ካብ ምእታው ተቖጠብ፡ንምድላው መዕቀሊ ድፍዓት፡ተንቀሳቐስቲ መከላኸሊን ካልእ ምድላዋት ኲናትን ክሳብ ሰለስተ ኣዋርሕ ክትወስድ ትኽእል ኢኻ፡ነታ ከተማ ንምኽባብ ዝስራሕ ዕርድታት ልዕሊ ሰለስተ ወርሕን ልዕሊኡን ክወስድ እዩ።

5. እቲ ነድሩ ክቆጻጸር ዘይክእል ጀነራል ንወተሃደራቱ ዓጒገን ከም ዝጠፍኣ ሽሾ መንካዕ ወተሃደራቱ ብሃውሪ ክጠኑ ይእዝዝ፡እቲ ውጽኢት እታ ከተማ ክሕዛ ከይከኣለ ሓደ ስልስቲ ካብ ሰራዊቱ ብዘስካሕክሕ መንገዲ የህልቕ።እዚ ዓቢ ኣዕናዊ መንገዲ ናይ ከበባ እዩ።

6. እቲ ብልሂ መራሒ ግን ንወተሃደራት ጸላኢኡ ብዘይ ግጥም ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከእትዎም ኣይጽገምን።ከተማታቶም ብዕርድታት ከየኽበበን ይማርኸን፡ብዘይ ዝተናውሐ ወተሃደራዊ ስርሒት ዓውደ ኲናት ንግስነቶም ክግልብጥ ኣይጽግሞን።

7. ሓይልታቱ ብዙሕ ከይተተንከፉ ልዕልና ናይ ሃገሩ ከረጋግጽ፡ነጋሪት ዓወቱ እውን ከቃልሕ እዩ።እዚ እዩ ድማ እቲ ብውሕልነት ናይ ምጥቃዕ ሜላ ዝበሃል።

8. ከም መምርሒ ናይ ኲናት፡እንተድኣ ሓይልታትና ንናይ ጸላኢ ሓይልታት ብዓሰርተ ዕጽፊ ይበልጽዎም ሃልዮም፡ንኽትማርኾ፡እንተድአ ሓሙሽተ ን ሓደ በሊጽካዮ፡ከተጥቅዖ፡እንተድኣ ብዕጽፊ በሊጽካዮ ሃሊኻ ድማ ከፋፍሎ።

9. እንተድኣ ተመጣጣኒ ሓይሊ ሃሊካ ምናልባት ክትዋጋእ ትኽእል ኢኻ፡እንተድኣ ብቑሩብ ተበሊጽካ ሃሊኻ ምስ ጸላኢ ምግጣም ከተወግድ ፈትን፡እንተድኣ ኣብ ኩሉ መምዘኒታት ተበሊጽካ ሃሊኻ ኣዝልቕ።

10. እምበኣር፡ወላኳ ኣንፈት ንምቕያር ብንኡስ ሓይሊ ውግእ ክግጠም ይከኣል እንተኾነ፡እቲ መወዳእታ ብ ዓቢ ሰራዊት እዩ ጸላኢ ክማረኽ ዘለዎ።

11. እቲ ጀነራል ዋልታ ናይታ ሃገር እዩ፡እዚ ዋሕስ ብኹሉ ሸነኻቱ ምሉእ እንተኾይኑ፡እታ ሃገር ሓያል ትኸውን፡እንተድኣ እቲ ዋሕስ ዘይምሉእ ኮይኑ፡እታ ሃገር ድኽምቲ ትኸውን።

12. ሓደ መራሒ ንሰራዊቱ መዓት ከምጽኣሉ ዝኽእል ሰለስተ መንገድታት ኣሎ፦

13. (ሀ) ሰራዊት ትእዛዛቱ ከኽብር ከም ዘይክእል እናፈለጠ፡ነቲ ሓቂ ዕሽሽ ኢሉ ሰራዊቱ ክሃጅም ወይ ከንሳሕብ ብምእዛዝ፡እዚ ድማ ምስሓልም ናይ ሰራዊት ይበሃል።

14. (ለ) ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ሰራዊት ዕሽሽ ብምባል ንሰራዊት ልክዕ ከምቲ ኣብ ግዜ ሰላም ንሲቪላውያን ዝግበር ኣገባብ ምሕደራ ተጠቂሙ ከመሓድር ምፍታን።እዚ ኣብ የእምሮ ናይቲ ሰራዊት ዘይርጉእነት ወይ ዘይቅሳነት ይፈጥር።

15. (ሐ) ኣብ ሰራዊት ንዝርከቡ ሰብ መዚ ንወተሃደራዊ ስነ ሓሳብ ኩነታዊ ምርዓም ዕሽሽ ኢሉ ብዘይ መጽናዕቲ ኣብ ጽፍሕታት ክምድቦም ምስ ዝፍትን።እዚ ርእሰ ተኣማንነት ናይ ወተሃደራት ከነቓንቕ ይኽእል።

16. ግናኸ እቲ ሰራዊት የዕገርጋርን ዘይተኣማንን ምስ ዝኸውን፡ካብ ካልኦት ተጻባእቲ ሽግራት ክመጽእ ምዃኑ ፍሉጥዩ።እዚ ማለት ናብ ሰራዊት ሕንፍሽፍሽ ምዕዳምን ዓወት ንጸላኢኻ ኣሕሊፍካ ምሃብን እዩ።

17. ክንፈልጦም ዘለና ሓሙሽተ ኣገደስቲ ሮቛሒታት ንዓወት ኣለዉ
(ሀ) እቲ መዓስ ይዋጋእ መዓከ ኣይዋጋእን ዝፈልጥ ክዕወትዩ።
(ለ) እቲ ንኽልቲኦም ማለት ላዕለዎትን ታሕተዎትን ኣካላት ብኸመይ ይሕዝ ዝፈልጥ ክዕወትዩ።
(ሐ) ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ዝርከቡ ሰራዊቱ ብሓደ ዓይነት ሞራል ዝለዓሉ ክዕወትዩ።
(መ) እቲ ንነብሱ ተዳልዩ ጸላኢኡ ግን ከይተዳለወ ዝሕዝ ክዕወትዩ።
(ሰ) እቲ ወተሃደራዊ ብቕዓቱ ብምእትታው ናይ ሃገርን ፖለቲካውያን ሰበስልጣናትን ዘይጽሎ ክዕወትዩ።

18. ከምቲ ዝበሃል፡ እንተድኣ ንጸላኢኻ ፈሊጥካዮ እሞ ንነብስኻ ድማ ፈሊጥካ፡ብዛዕባ ውጽኢት ናይ ዝቕጽሉ ሚእቲ ውግኣት ኣይትጨነቕ።እንተድ ነብስኻ ፈሊጥካ ጸላኢኻ ግን ዘይፈሊጥካዮ ካብ ነብስወከፍ እትረኽቦ ዓወት ገለ ውድቀት ክትቀምስ ኢኻ።እንተድኣ ንነብስኻ ወይስ ንጸላኢኻ ዘይትፈልጥ ኮይንካ፡ኣብ ነብስወከፍ ኲናት ክትድርዓም ኢኻ።

ይቕጽል . . .

ጸሓፊ፡- ሳን ጹ
መባእታዊ ትርጉም፡- ኣስመሮም ሃይለ

ምዕራፍ 2

ምእዋጅ ኲናት

1.ሳን ጹ ከም ዝበሎ፡ኣብ ስርሒት ናይ ኲናት፡ኣብ ባይታ ሽሕ ፈጣናት ሰረገላታት፡ብዙሓት ከበድቲ ዓረብያታትን ሚእቲ ሽሕ ዕጡቓት ወተሃደራትን ንነዊሕ ግዜ ዝኾኖም ቀረብን ወጻኢታት ኣብ ውሽጥን ወጻእን እንተላይ መዘናግዒ ነጋይሽ፡ንኣሽቱ ኣቕሑት ከም መጣበቕን ቀለምን ከምኡ እውን ኣብ ዓረብያታትን ዕጥቅን ዝወጽእ መጠን ሽሕ ኦውንስ ብሩር ኣብ መዓልቲ ክበጽሕ ይኽእል (ብዘመናዊ መዐቀኒ ገለ ኣማኢት ኣሽሓት ዶላር) እዚ 100,000 ሰራዊት ንምቕላብ ጥራይ እዩ።

2.ኣብ ዕቱብ ቅልስ ኣብ እትጽመደሉ፡ዓወት ንምምጻእ ነዊሕ መንገዲ ተሪፉካ እንተሎ፡ኣጽዋርካ ሰራዊትካ እናጎደመ ናይ ምውጋእ ወኖም ድማ እናቀነሰ ይኸይድ።ንነዊሕ እዋን ንሓንቲ ከተማ ኣብ ከበባ የእቲኻ እንተለኻ ሓይልኻ ክደክምን ክሰላቸውን እዩ።

3.ኣስተውዕል!እንተድኣ እቲ ወፍሪ ካብ ዝግብኦ ግዜ ንላዕሊ ነዊሑ ዓቕሚ ናይታ ሃገር ነቲ ወፍሪ ክጸውር ኣይክእልን እዩ።

4. ኣጽዋርካ ምስ መረተ፡ወንኻ ምስ ደኸመ፡ሓይልኻ ምስ ተሰላቸወ ሃብትኻ ብወጻኢታትካ ምስ ነከየ ካልኦት ወገናት ድኽመትካ መዝሚዞም ክሃድኑኻ እዮም።ብድሕርዚ ዝኾነ ሰብ ወይ ብልሓተኛ ነቲ ክመጽእ ዝኽእል የዕናዊ ሳዕቤን ክቕይሮ ኣይክእልን።

5. ወላኳ ዘይብሱል ተሃዋኽ ኣብ ኲናት ዘስዕቦ ዕንወት ሰሚዕና እንተኾንና ግዜ ምንዋሕ ምስ ልቦና ከም ዘይቁጸር እውን ንፈልጥ ኢና።

6. ዝተናውሐ ናይ ኲናት ወፍሪ ብምግባር ተረባሒት ናይ ዝኾነ ሃገር እንኮ ኣብነት የለን።

7.እቲ ብተደጋጋሚ ን ኣስካሕካሕቲ ሓደጋታት ኲናት ዝተሞከረ ጥራይ እዩ ኣርባሒ መንገድታት ናይ ምቕጻል ኲናት ክርዳእ ዝኽእል።

8. ምኩር ወተሃደር ኣብ ካልኣይ ምርጫ ኣይምርኮስን እዩ፡ናይ ስንቂ መጽዓኝኡ እውን ልዕሊ ክልተ ሳዕ ኣየጽዕንን።

9.ካብ ቤትካ ናይ ኲናት መሳርያታት ተማላእ፡ብዝያዳ ግን ካብ ጸላኢኻ መንጥል።በዚ ኣገባብ ሰራዊትካ ኩሉ ዘድልዮ እኹል መግቢ እውን ክረክብ እዩ።

10.ኣብ ካዝና ናይታ ሃገር ዘጋጥም ድኽነት ወይ ጥፈሻ እቲ ኣብ ርሑቕ ዘሎ ሰራዊት ካብ ህዝቢ ብዝዋጽኣሉ ወፈያ ወይ ምውጻእ ክቕጽል ከገድዶ እዩ።ነቲ ኣብ ርሑቕ ዘሎ ሰራዊት ንምዕቃብ ዝግበር ወፈያ ወይ ምውጻእ ነቲ ህዝቢ ናብ ድኽነት ይመርሖ።

11. ብኻልእ ኢድ፡ ሰራዊት ኣብ ቀረባ ኣብ ዝህልወሉ ጠንቂ ወሰኽ ዋጋታት ሃለኽቲ ይኸውን።ልዑል መጠን ዋጋታት ናይ ህዝቢ ዓቕሚ ከም ዝጽንቀቕ ይገብር።

12. ዓቕሙ ምስ ተጸንቀቐ እቲ ህዝቢ ዝተሓቶን ዘድልዮን ቀረባት ከማልእ ኣይክእልን

13,14. እዚ ክሳራ ናይ ቀረባትን ናይ ሓይሊ ምድኻምን ምስ ኣጋጠመ፡ናይቲ ህዝቢ ቤት ጥርሑ ክተርፍ እዩ።ሰለስተ ርብዒ ናይ ኣታዊታቶም ድማ ክሃፍፍ እዩ።ወጻኢታት ናይ መንግስቲ ንምዕራይ ሰረገላታት፡ምግዛእ ኣፍራስ፡ምድላው ቀስቲ፡ጉራደ፡ዋልታ፡መከላኸሊ ድርዕን ዓበይቲ ናይ ጽዕነት ዓረብያታትን መንግስቲ ኣርባዕተ ዕስሪት ናይ ጠቕላላ ኣታዊኡ ክኸስር የገድድዎ።

15.እቲ ኣብ ጸላኢኡ ክምርኮስ ዝወሰነ ብልሂ ጀነራል ግን ሓደ ጽዕነት ሰረገላ ካብ ናይ ጸላኢ ቀረብ ማዕረ ዕስራ ሰረገላ ናይ ገዛእ ርእሱ እያ ትስራዕ።

16. እምበኣር ነቲ ጸላኢ ንምቕታል፡ወተሃደራትና ብሕርቃን ክለዓዓሉ ኣለዎም፡ምናልባት ንጸላኢ ብምድፋእ ረብሓታት ኣብ ዝርከበሉ ዓስቦም ከም ዝከሓሱ ክኣምኑ ይግባእ።

17. እዚ ክነሱ ኣብ ናይ ሰረገላ ቅልስ፡ዓሰርተ ወይ ልዕሊኡ ሰረገላታት ምስ ዝውሰዳ እቲ ቀዳማይ ዝማረኸን ክስለም ይግባእ።ናይ ጸላኢ ባንዴራታት ብናይ ገዛእ ርእስና ክንቅይረን ኣለና፡ኣመሳሲልና ምስ ናትና ንጽንብረን።ዝተማረኹ ወተሃደራት ጸላኢ ብርህሩህ ኣገባብ ግቡእ ኣተሓሕዛ ክግበረሎም ይግባእ።

18.እዚ ማለት ዝተማረኸ ወተሃደር ጸላኢ ናይ ገዛእ ርእስኻ ሓይሊ ንምድልዳል ተጠቀመሉ።

19.ኣብ ኲናት፡ዝዓበየ ዕላማኻ ዝተናውሐ ወፍርታት ዘይኮነ ዓወት ይኹን።

20. ከምዝፍለጥ እቲ መራሒ ናይ ሰራዊት ተሰካምን ወሳንን ዕድል ናይቲ ህዝቢ እዩ።እታ ሃገር ኣብ ሰላም ወይ ወይ ሓደጋ ክትህሉ ድማ ኣብኡ ይምርኮስ።

ይቕጽል . . .

@Asmerom Haile

ጸሓፊ፡- ሳን ጹ
መባእታዊ ትርጉም፡- ኣስመሮም ሃይለ

ምዕራፍ 1.
ምቕማጥ ውጥን፡

1.ሳን ጹ ከም ዝበሎ፡ ጥበብ ናይ ኩናት ን ሃገር ፍጹም ኣገዳስነት ኣለዎ
2. ኲናት ናይ ሞትን ህይወትን ሕቶ እዩ፡መንገዲ ናብ ውሕስነት ወይ ጥፍኣት።ብ ዝኾነ ሓይሊ ዕሽሽ ዘይበሃል ተሓታትነት እውን እዩ።
3.ኣብ ጥበብ ናይ ኲናት እምበኣር ካብ ባይታ ንዝተኣከበ ንባብ ናይቲ ኲነታት ንምውሳን ኣብ ዝድለየሉ ብብሱል መንገዲ ንኽምራሕ ሓሙሽተ ቀወምቲ ረቛሒታት ይምእዘዝ።

እዚኣቶም ድማ
1. ሞራላዊ ሕጊ
2. ገነት
3. ምድሪ
4. ኣዛዚ
5. ኣገባብን ስነ ስርዓትን
6. ሞራላዊ ሕጊ ሰባት ምስ መራሒኦም ኣብ ፍጹም ውህደት ንኽህልዉ ይገብር፣በዚ ድማ ህይወቶም መኒኖም ክስዕብዎን ዝመጽእ ሓደጋታት ድምብርጽ ከይበሎም ኣብ ጎኑ ክስለፉን ይሕግዝ።
7.ገነት መዓልትን ለይትን,ሙቐትን ዛሕልን,ግዜን ወቕትታትን የንጸባርቕ።
8. መሬት ብርሕቀት ይቐውም፡ዓብን ንእሽተይ፡ሓደጋን ድሕነትን፡ቃልዕ ባይታን መሽጎራጉራትን፡ብዓቢኡ ድማ ናይ ሞትን ሕየትን ዕድላት።
9.እቲ ኣዛዚ ኣርኣያ ልቦና ኮይኑ እዩ ዝቐውም።ተገዳስነት፡ሓልዮት፡ትብዓትን ትርን ይሓቁፍ።
10.ኣገባብን ድስፕሊንን ኣብ ዝብል ክንርድኦ ዘለና ሰራዊት ኣብቲ ዝግብኦ ኣሃዱታት ይምደብ ምህላዉ፡ኣተዓዳድላ ስልጣን ን ሰብ መዚ፡ጽገና ናይ ሎጀስቲክ መስመራትን ቁጽጽር ወተሃደራዊ ወጻኢታትን እዩ።
11.እተን ሓሙሽተ ርእስታት ነብስወከፍ ጀነራል ብዝግባእ ክለምደን ይግባእ።እቲ ንዕአን ብዝግባእ ዝፈልጥ ይዕወት እቲ ንዕአን ብዝግባእ ዘይፈልጥ ድማ ይወድቕ።
12.ስለዚ እምበኣር፡ኣብ ብሱል ውጥናትካ፡ወተሃደራዊ ኩነታት ንምውሳን ኣብ እተማዕድወሉ ነቲ ናይ ምንጽጻር ወይ ምምዝዛን ባይታ ባዕሎም ከምዝውስንዎ ግበር።ኣብዚ ጥበብ፡
13. ሀ. ኣየናይ ወገን እዩ ዝያዳ ብቕዓት ኣብ ሞራላዊ ሕጊ ዘለዎ?
ለ. ኣየናይ ካብዞም ክልተ ጀነራላት እዩ ዝያዳ ብቕዓት ዘለዎ?
ሐ. ካብቶም ልዒልና ዝጠቐስናዮም ገነትን ምድርን ዝተባህሉ ረቛሒታት መን ዝያዳ ተረባሒ ኣሎ?
መ. ኣበየናይ ወገን እዩ ዝያዳ ጽኑዕ ድስፒሊን ዘሎ?
ሰ. ኣየናይ ወገን እዩ ዝያዳ ዝሓየለ?
ረ. ናይ ኣየናይ ሓይሊ ኣዘዝትን ዓቕሚ ሰብን እዮም ዝለዓለ ተዓሊም ዝወሰዱ?
ሸ. ኣበየናይ ሓይሊ እዩ ጥቡቕ ኣተሓሕዛ መቕጻዕቲ ወይ ሞሳ ዘሎ?
14. ብመሰረት ናይዞም ዝተጠቕሱ ሸውዓተ ገምጋማት ዓወት ወይ ውድቀት ክንበ ይኽእል እየ።
15. እቲ ብምሉእ ልቡ ምኽረይ ዝሰምዕን ዝትግብርን ጀነራል ክማርኽ እዩ፡ከምዚ ዝዓይነቱ ሰብ ኣብ መሪሕነት ንሓዋሩ ይቀመጥ።ብምሉእ ልቡ ምኽረይ ዘይሰምዕን ዘየተግብርን ጀነራል ስዕረት ክቕበልዩ።ከምዚ ዝዓይነቱ ሰብ ቀልጢፉ ካብ መሪሕነት ይጥፋእ።
16.ብምኽርታተይ ትረኽቦም ጥቕምታት ከም ዘለዎ ዓቂብካ ውሁብ ኩነታት ዝርከብ ልዕሊ ወይ ኲኖ እዚ ሕግታት ሓጋዚ ጥቕሚ እውን ዕሽሽ ኣይትበል።
17.ኣብ ባይታ ዘለዉ እዋናውያን ኩነታት እንተፈቒዶም ሓደ ናይቲ ካልእ ውጥን ክልውጥ ይኽእል።
18. ኩሎም ግርጭታት ኣብ ምሽካዕ ዝተሞርኮሱ እዮም።
19.ስለዚ ከነጥቅዕ እናኸኣልና ከነጥቅዕ ከም ዘይንኽእልን ንምሰል፡ሓይልታትና ከነንቀሳቕስ እንከለና ዘይንጡፋት ንምሰል፡ኣብ ቀረባ እንከለና ጸላኢና ርሑቕ ከምዘለና ከምዝስምዖ ንግበር፡ኣዚና ርሑቕ እንተለና ድማ ጸላኢና ጥቕኡ ከም ዘለና ከም ዝኣምን ንግበሮ።
20.ነቲ ጸላኢ ንምስሓብ ኣወናዋኒ መጻወድያ ኣዳሉ።ዕግርግር ዝኣተወካ እናመሰልካ ደርዕሞ።
21. ብኹሉ ወገናት ውሑስ እንተሎ ተዳለወሉ።ብሓይሊ ልዕሌኻ ጸብለል ኢሉ እንተሎ ካብኡ ርሓቕ።
22.መጋጥምትኻ ኣብ ሕርቃን እንተሎ መሊስካ ከተነድሮ እትኽእለሉ መንገድታት ሃሰው በል፡ድኹም መሲልካ ተረአ ኣብ ልዕሌኻ ንዕቀትን ጸብለልታን ንኽስምዖ።
23.ተረጋጊኡ እንተሎ ዕረፍቲ ኣይትሃቦ፡ሓይልታቱ ሰሚሮም እንተለዉ በታትኖም።
24. ከይተዳለወ ኣጥቅዓዮ።ኣብ ዘይተጸበየካ ተቐልቀሎ።
25.እዞም ወተሃደራውያን ሽጣራታት ኣብ ትግባረ ቅድሚ ምውዓሎም ከይቃልዑ ተጠቀቕ።
26.እቲ ኣብ ኲናት ዓወት ዘምጽእ ጀነራል ቅድሚ ምውፋሩ ብዙሕ ሕሳብ ጌሩ እዩ ናብ ቅልስ ዝወፍር።እቲ ኣብ ኲናት ዝሰዓር ጀነራል ግን ቅድሚ እቲ ግጥም ውሑድ ሕሳብ ጥራይ እዩ ዝገብር።ብዙሕ ሕሳብ ምግባር ናብ ዓወት ይመርሕ፡ ውሑድ ሕሳብ ምግባር ድማ ናብ ውድቀት፡ሕሳብ ከይገበርካ ምውፋር እሞ ክኣ . . . ነዘን ነጥብታት ኣተኩሮ ሂበ መን ክዕወት መንከ ክወድቕ ዝያዳ ዕድል ኣለዎ ክንበ ይኽእል እየ።

ይቕጽል . . .

@ Asmerom Haile

ዝተፈላለየ መጽናዕትታት ከምዘመልክቶ ደቂ-ኣንስትዮ ክልቲኡ ክፋላት ናይ ሓንጎለን ክጥቀማሉ ከምዘኽእላ ይፍለጥ። ስለዚ ድማ ኣብ ሓደ መቓን ናይ ግዜ ኣቓልቦአን ከይጎደለ ዝተፈላለየ ንጥፈታት ንኸካይዳ ኣይእግመንን። እዚ ጽቡቕ ወገኑ ክኸውን እንከሎ፣ እዚ ብቕዓተን እዚ ድማ ብተመሳሳሊ ጠባየን፣ ድልየተን፣ ስምዒታተን ክትርድኦ ከቢድ ይገብር። ብፍላይ ኣብ ጾታዊ-ፍቕሪ ንወዲ-ተባዓታይ ዝፈጥራሉ ሽግር ምስእዚ ዝጠቐስኩዎ ዝተኣሳሰር እዩ። ኣብዛ ክትዛዘም ክልተ ኣዋርሕ ተሪፍዋ ዘሎ ዓመት ብዝተገብረ መጽናዕቲ መሰረት እዘን ዝስዕባ ዓይነታት ኣፍቀርቲ ተለልየን ኣለዋ።
## ባይቶ ጸጥታ
እዚአን ሓደ ካብቲ ዓይነታት ኮይነን ኣብ ልዕሊ ኣፍቀርተን ኣዝየን መለኽቲ ኢየን። ንኣፍቃሪአን ከም ናይ ኲናት ምሩኽ ኣብ ትሕቲ ምሉእ ቁጽጽረን ክንብርከኽ ኢዩ ዝብርሀን። ነዚ ንምትግባር ድማ እዘን ብባይቶ ጸጥታ ዝፍለጣ ዓይነት ኣፍቀርቲ እገዳታትን ማዕቀባትን ምጽናዕ እቲ ቀንዲ ዝጥቀማሉ ሻሞጥ እዩ። ከምዚአን ዝዓይነተን ኣፍቀርቲ ብዓውደ ሕጊ ዝወድኣ ክኾና ዘሎ ተኽእሎ ውሑድ እኳ እንተኾነ፣ ዓንቀጻት ዘይብሉ ሕግታት ኣብ ምንዳፍን ተፈጻምነቱ ተዓዚብካ በትርኻ ምውጥዋጥን ግን ዝወዳደረን የለን። ገለ ካብኡ፣ ምስ ኩስቶ ኣይትኺድ፣ ምስ እገሊት ከይትርአ፣ ቀይሕ ክዳን ወይ ጨርቂ ስረ ተኸዲንካ ኣብ ቆጸራ ከይትመጽኣኒ፣ ብፍላይ ብፍላይ ድማ ብሽክለታ ሒዝካ ክትረኽበኒ ክትሓስቦ ውን የብልካን፣ ኣብ ስራሕ ምስ ደቂ-ኦፊስካ ኣይተዕልል፣ ብፍላይ ምስ’ታ ቀያሕ ናይ ብቐዳማይ ጓል፣ ምስ ጀምዓኻ ናይ ባጽዕ መደብ ኣይትግበር …ወዘተ ዝብሉ ሕጋጋተን መቑጸሪ የብሉን። ኣብ ስራሕ፣ ገዛውቲ፣ ቤት ትምህርቲ ኮታ ኣብ ዝኾነ ማሕበራዊ ህይወትካ መሓዛይ ትብላ ጓል ምህላው፣ ወይ ምስ ካልእ ጓል ጥብቕ ዝበለ ርክብ ምፍጣር ማለት፣ ብዓይኒ ባይቶ ጸጥታ ዝኾነት ኣፍቃሪት ከም ኒዩክለሳዊ ኣጽዋር ምውናን ኢዩ።
ብሕጽር ዝበለ ባይቶ ጸጥታ ንዘፍቀርኦ ወዲ ኣብ ደብረ-ቢዘን ብምስፋር ንሳተን ኣብ ዘዝጠዓመን እዋን ረኺበን ዘድልየን ተጠቒመን ናብ ዝዳጎኑኦ ጓንታናሞ ክመልስኦ ዘይጸልኣ ኢየን። ንዝተኣዘዘሉ እገዳታትን ማዕቀባትን ዝጥሕስ ብፍላይ ድማ ኑይክለሳዊ ኣጽዋር ዘራብሕን (መሓዙት ዘብዝሕ) ኣፍቃሪ እቲ ዝለዓለን ዝኸፍአን እገዳ ማለት ” ምሽንዳሕ” ከጋጥሞ ዘሎ ተኽእሎ ኣዝዩ ልዑል ኢዩ። ቀንዲ ግዳያት ናይ ባይቶ ጸጥታ ዝኾኑ ርህሩሃትን ፈቃራትን ድፍረት ኣብ ደቂ-ኣንስትዮ ዝሓጽሮም ደቂ ተባዕትዮ ኢዮም። ገጽ ዘይህቡ ተረረቲ ከም ሰሚን-ኮርያ ኣፍቀርቲ ምስ ዝጎንፍወን ግን ባይቶ ጸጥታ ዝዓይነተን ኣፍቀርቲ እንትርፎ ምቁያቕን ጸርጸርን ምባልን ካልእ ከምዘየፍርያ ዝእምት ዘይተረጋገጸ ወረታት ውን ኣሎ።
# ሰለስተ ወቕቲ ኣብ ክልተ ሰዓት
እዚ ናይ ዓድና ጭርሖ ሚኒስትሪ ቱሪዝም ምስ ረኣኹም ብዙሓት የዋሃት ከማይ ብፍልፍል ብሰለሙና ወሪድካ ኣብ ባጽዕ ዘሎ ዋካ-ዋካ ተራኢኩም ይኸውን ወይውን እዘን ዓይነት ቸካይስ ኬፋት ኢየን ዝፈትዋ ዝብል ግምት ይህልወኩም ይኸውን። በንጻሩ እዘን ዓይነት ኣፍቀርቲ ወላ ደኣ ምልኩዕ ጭርሖ ዝተሓንገጣ ይኹና እምበር ጠባየን መእሰርን መትሓዝን ዘይብሉ ፈንጤጋር ኢዩ። ክትረኽበን ከለኻ ፍሽኽ ክብላ ጸኒሐን፣ ዕላል ጀሚርካ ተሃን ናፍቖትካ ከየውጻእካ ግን ጠባየን እንዳ ረቐቐ ይኸይድ። እንዳ ረሰና ከይደን ኣብ መወዳእትኡ ብኹራ ተዃእኲአን ክሳብ ምስኣተን ኣብ ፍቕሪ ዝወደቕካላ መዓልቲ ብጣዕሳ ከም ትዝክራ ይገብርኻ። ነዘን ሰለስተ ወቕቲ ኣብ ክልተ ሰዓት ተባሂለን ዝጥቀሳ ንእሽተይ ምስ ተቐይመን ኩርአን ካብ ንጣር ቁልዒ ናብ ሃልሃል ዝብል ዳሜራ ኮርነፍነፍ ክቕየር ዝወስደለን ግዜ ናይ ካልኢታት ጥራይ ኢዩ። ረስነን ካበይ ይብገስ ንጹር እኳ እንተዘይኮነ፣ ሓደ ሓደ እዋን ወይ ኣዚኻ ተሓጒስካ ወይ ሸዃዂርካ እንተመጺኻየን ውን ከም ትፈልሕ ቡን ኣሽረኽሪኸን ክግንፍላ ይኽእላ። ንሹርሹር ወይ ርግኣት ዘይብሉን ኣፍቃሪ፣ ብኸምዚእን ዝዓይነትን ኣፍቀርቲ ኩሉ ዓይነት ወቕትታ ኣብ ሓደ ሰዓት ክርእይ ዓቢ ተኽእሎ ኣሎ።። ከምዚአን ዓይነት ኣፍቀርቲ ጠባየን ከተጽንዕ ጠባይካ ኢዩ ዝጠፍኣካ። ካብ ከምዚ የድሕነና!
# ተጓሰጥቲ
ተጓሰጥቲ ብካሶቲ ገጽካ ዘይኮና ዘሕብጣኻ፣ ጁባኻ ኢየን ዝንኩላኻ። “ንወዲ ብግዚኡን ገንዘቡን” ዝብል ዘይንቕነቕ መትከል ዘለወን ተጓሰጥቲ ኣፍቀርቲ፣ ሓንሳብ የእዳወን ምስ ጨበጥኦ ፍጹም ዘይዝርግሕኦ ኢየን። ካብ እምብኣዛ በቃቓትን በለጸኛታት ምዃነን፣ ንዓኣተን ፍቕሪ ማለት ሊቸንሳ ዘለዎ ዝምታ ማለት ኢዩ። ብኣተሓሳስበአን ኣፍቃሪአን ካብ ” ኣፍቃሪ” ክትብሎ ናይ “ብሕቲ ትካል” ክትብሎ ይቐልል። ተጓሰጥቲ እንኮ ኢደን ዝፈትሓሉ ኣጋጣሚ እንተሎ፣ ናብ ኣፍቃሪአን ሚስኮል ንምግባር ወይ ንምድዋል መላጉም ሞባይለን ንምጥዋቕ ዘጥፍእኦ ግዜ ጥራይ ኢዩ። ድሕሪ ሚስኮል ከም ቅጽበት ግብረ መልሲ ዝህብ ኣፍቃሪ እልቢ ዘይበሎም ትእዛዛት ናተይ ኢሉ እዩ ዝቕበሎም። ሽኮረይ ምሸት ዓባየይ ቆጸራ ሕክምና ስለዘለዋ ማኪና ጌርካ ከተብጽሓና ኢኻ፣ ሸውሃተይ ተዓጽዩ ከይበላዕኩ ስለዘውዓልኩ ፍቕረይ ፋሚሊ-ፒሳ ተማላኣለይ፣ ካብታ ናይ ብቐዳማይ ቡቲክ ክልተ ጫማን ሰለስተ ክዳውንቲ ገዚአ ታሴራይ ኣትሒዘዮ ስለዘለኹ ሕሳብ ከፊልካ ታሴራይ ተማልኣዮ መዓረይ…… ብርሃን ዓይነይ….. ምልኣት ልበይ……. ፓናዶል ቃንዛይ…… ወዘተ ……ወዘተ። መዓረይ ሽኮረይ እንዳ በላ ጁባኻ ሕሰም የእትዋሉ። ምስ ከምዚአን ዓይነት ሓራሙ ኣሸንኳይ ዶ ሰሪሕካን ርሂጽካን፣ ቢል-ገይትስ ኩሉ ሃብቱ ኣውሪስካ ውን ፍቅሪ ከቢድ ኢዩ። ፐርከ ንተጓሰጥቲ ፍቕሪ ሕሳብ ከየቐመጥካ ወለድ ትግሕጠሉ ፋይናንሳዊ ትካል ኢዩ። ካብ ምስ ከምዚኣተን ሓራሙ ፍቕሪ ምጽማድ ፣ ምስንጋል ይበልጽ ይብል ኣቦ መንበር ሲንግላት ኣቶ ሰንጋል!
## ኣውቶሞቢል
ኣውቶሞቢል ዝዓይነተን ኣፍቀርቲ ምስ ማኪና ፍሉይ ፍቕሪ ዘለወን ኢዩ። ዓሰርተ ሓደ (ኣጋር) ኮይንካ ወይ ውን ከማይ (ሕቡን ወናኒ ሽግሌታ) ከምዚአን ዓይነት ኣፍቀርቲ ሕራይ ካብ ክብላኻ፣ ኣርሰናል ዋንጫ ሻምፕዮንስ ሊግ ክትዐወት ይቐልል። ሓደ ዓርከይ ሓደ እዋን ኣውቶሞቢል ዝኾነት ሓሪም ተላልዩ። ብፍቕራ ከምዚ ሎሚ ዝመክኽ ዘሎ በረድ ኣንታርክቲክ ክሓቅቕ ምስ ጀመረ፣ ዘለዎ ትብዓት ኣኻኺቡ ሕቶ ፍቕሪ ኣቕረበላ። ጓልያት ብዙሕ ገይተገደሰት ” ኣዴኻ ጠሓኒት ከተጥሕን ከላ ብሰለስተ እግራ ድያ ተጥሕን ዋላ ብ ኣርባዕተ እግራ ክትብል ሓቲታቶ።” ነዲኡ ብማኪንኡ ድዩ ዘጥሕነላ ወላስ ብ ሰለስተ ዝእግራ ዓረብያ ክትፈልጥ ዘሓተተቶ ግሩህ ዝመስል ነታጒ ዝተጻወዶ ሕቶ ኢዩ ነይሩ። ወዮ ዓርከይ ቁንቁኛ ሕቶኣ ከይትረድአ” ማማ ድኣ ባዕላ ተሰኪማ ኢያ ተጥሕን መሊሱላ።” ጓለያት ብጫ ከየርኣየት ቀይሕ መዚዛትሉ። ባህርያታ ስለዘይተረድኣኒ፣ ተሰለጦ ናይ ይግባይ ጥርዓን ክእቱ ምዒደዮ። ምሽኪናይ ዓርከይ ዘቕረቦ ናይ ይግባይ ጥርዓን ብቫር(var) ተራእዩ ፍርዱ ዳግመ ግምት ክግበረሉ ብእግሩ ኮለል ዝበሎ ርሕቀት እንተዝድመር ካብ ምድሪ ንወርሒ ምኾነ።
ዝበዝሕ እዋን ናይዘን ኣዋልድ ጸዋግ ገጽ ዜብራ ክሰግራ ከለዋ እዩ ዝኽፈት። እታ መኪና ሞዴል ምስትኸውን ከኣ ፍሽኽታ ይውስኻሉ። ዝበዝሓ ምልኩዓት ብምዃነን ርእሰ-ተኣማንነት ዘለወን እኳ ተመሰላ፣ መኪና ዘላቶ ግጅፍ ኢሉ ጨሓም (ናይ ሎሚ ሃብታማት መንእሰያት ዓድና ገጀፍትን ጨሓማትን እዮም) “ቢብ ቢብ” ምስ ዘብለላ ግን ከም ከልቢ ዓረብ ጭራኣ እንዳወዛወዛ ዘብዘብ ይጅምራ። ኣብ ውሽጢ ማኪና ምስ ዝድይባ እሞ ብርእሰን ነታ ምሸት ክስእልኣ ስለዝጅምራ፣ ናብ ገዛ ደዊለን “ማማ ሎሚ ምስ ኩስቶ ማዛይ ክሓድር እየ፣ ውራይ ኣለውን ሲ ክሕግዛ” ኢለን የመኽንያ። ምኽንያቱ ዝተሓተትኦ ጠለባት ከማልኣ ድሮ ምስ ነብሰን ተሰማሚዐን ኣለዋ። ንኸምዚአን ኣፍቀርቲ ጽቡቕ ምስ ተጽንዐን ተመዝመዝቲ እየን። ናይ ኣዕሩኹቶም መኪና ለሚኖም ምሉእ ምሸት ልጽይ ከብሉወን ኣሚስዮም ዘይቲ ቀይሮም ዝኸዱ ኣወዳት ኣለዉ ። ኣውቶሞቢላት ከኣ ሕሳብ ናይ ትካሉ ስለዘየወራደ ኢዩ እምበር ኣብ መጻኢ ከሕጉሰኒ ኢዩ ኢለን ተጸናኒዐን ንገዝአን ይምርቀፋ። ንኸምዝኤን ዓይነት ኣዋልድ እዞም ደቂ-ሹቕ ዝበሃሉ ኣወዳት “ዓሻ ወዲ ካብ ታ ዝጎርሐት ጓል ይሓይሽ’ ምብባል እዮም ከካሻምሽወን ዝፍትኑ። እንተኾነ ኣብ መንጎ ኣውቶሞቢልን እዞም ደቂ-ሹቕን ዘሎ ንሕንሕ ምስ ቶምን-ጀርን ዘመሳስሉዎ እውን ኣለዉ። ተሰናነፍቲ ኣይኮኑን ከኣ እዩ ዝበሃል።
## መሓዛይ
እዘን ዓይነት ኣፍቀርቲ ኣመና ቀናኣት ኢየን። ካብ ምሒር ቅንኢ ዝተላዐለ ንዘፍቀርኦ ወዲ ምስ ዝኾነት ሄዋን ውን ክቐርብ ኣይደልይኦን ኢየን። ካብተን ባይቶ ጸጥታ ዝዓይነተን ፍልይ ብዝበለ ግን፣ ነዚ ንምትግባር ዝጥቀማሉ ሜላ ኣዝዩ ዝተራቐቐ ኢዩ። ብማኪና ወይ ብታክሲ ከፋንወን ዝሓስብ ኣፍቃሪ ቀንዲ ጸላኢአን ኢዩ። እዚ ጠባየን መኪና ካብ ምጽላእ ዝብገስ ኣይኮነን (መኪና ዘለዎ ወዲ ዘይትደሊ ጓል ፍጹም የላን)፣ ኣፍቃሪ ከምዘለወን ክፍለጠለን (ማዕረ ሰበን ከምዝኾና) ንኸፍልጣ ጥራይ እየን ከምኡ ዝደልያ። ኣብ ጎደናታት ብእግርኻ ዎክ ኢየን ዝፈትዋ። እቲ መልእኽቲ ንኽልተ ኣካላት ዝዓለመ እዩ። እቲ ቀዳማይ መወዳድርተይ ንዝብልአን ኣዋልድ፣ “እዚ ናተይ እዩ” ዝብል መልእኽቲ ከማሓላልፋ እንከለዋ፣ እቲ ካልኣይ ድማ ብዓቐን ሰላም ዝበልኦ ኣወዳት ንኣፍቃሪአ ኣብ ዘየቋርጽ ሻቑሎት ጠልጠል ከምዝብል ምግባር እዩ።
ኣብ ነፍስ ወከፍ ሜትሮታት ናይ ጎደና፣ ንዝረኸብኦ ጎበዝ ብስም መሓዛይ ኢዩ ዝብል ጉልባብ ድሕሪ ከም ሓረግ ድሕሪ ምጥምጣም ኣብ ዲቕ ዝበለ ዕላል ይኣትዋ። ንወዮ ኣፍቃሪ ብመጻወድያ ቅንኢ ንምልላው ግሩህ ብዝመስል ኣገባብ ድማ ሃንደበት “እዚ መሓዛይ ኬፍ ዘለዎ ምሽ?” ብምባል ንኣፍቃሪአን ሕውስ ይብልኦ። ካብኡ ዝሓለፈ ምስ ኣፍቃሪአን ኣብ ዝህልዋሉ ቴሌፎን ምስዝድወለን ወላ ውን ጓል ትኹን ስም ከይጸውዓ ብናይ ሓባር መጸውዒ ” ሰላም መርሓባ። ናይ ሕማም ከመይ ኩሉ ሰናይ ድዩ? ሰሊም ሰሊም።” ኢለን ብምቕባል መልእኽተን የቕበላን የሕልፋን። ዓቕሉ ዝተወድኦ ኣፍቃሪ መንነትን እንታይነትንተን ደዋሊ ንምፍላጥ ሕቶ ምስ ዝሓትት ዝወሃቦ መልሲ ” መሓዛይዩ” ዝብል ዩ። ከምዚ ምስ ኣጋጠሞ ዶ ይኸውን ደራፋይ ” መሓዛይ ኢዩ ኣይትበለኒ” ኢሉ ዝደረፈ????????
ሓደ እዋን ከምዚን ዓይነትን ኣፍቃሪት ነይራትኒ። ኣብ ጎደና፣ ኣብ ቆጸራ፣ ኣብ ቴሌፎን ኮታ ኣብ ነፍስ ወከፍ ምንቅስቓሳትና ብመሓዙታ ልበይ ምስ ጠፍኣኒ፣ ” ድሕሪ ሕጂ መሓዛይ ኢልኪ ንዝኾነ ወዲ ሰላም ከይትብሊ ” ዝብል ከቢድ መጠንቀቕታ ኣመሓላሊፈላ። ንዕላማኣ ብልክዕ ዝወቐዐት ኣፍቃሪተይ እንትርፎ ጉሪም-ሪም ካልእ መልሲ ኣይሃበትን። ምናልባትዶ ንሳ ውን ሓደ እዋን መሓዛይ ምንባራ ረሲዓቶ ዶ ትኸወን ድማ ቢለ ብውሽጠይ። ብሕጽር ዝበለ ኣፍቃሪትካ መቑጸሪ ዘይብሎም መሓዙት ትውንን እንተኾይና ፣ ከምዚ ናይ ቻይና “ፖሊሲ ሓደ ቆልዓ” “ፖሊሲ ሓደ መሓዛ” ክትክተል ጸቕጢ ክትገብረላ ይግባእ። እንተኾነ ተሪር ጸቕጢ ክትገብር ኣይግባእን። ምኽንያቱ ከም ክራር መቃነይትካ እንተፈሊጣታ መንፈሳዊ ርግኣት ኣይትረክብን ኢኻ። ሓደ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ጽቡቕ ኣፍልጦ ዘለዎ ዓርከይ ከምዝደጋግሞ ግን፣ ኣወዳት ማሓዙት ንተብዝሕ ኣፍቃሪት ብዙሓት መሓዙት ኣዋልድ ብምፍጣር ጥራይ ኢኻ ሚዛናውነት ትፈጥር ትኽእል ባሃላይ እዩ። ከምዚ “ንእሾኽ ብእሾኽ” “ንመሓዛ ብመሓዛ” ማለት ኢዩ። ወይ ውን ንገለ ካብ ደቂ ኣንስትዮ ማሓዙታ ከም ኣዚኻ ትቐርባ ኣዕልላን ተጻወታን። “እታ ኩስቶ ዝበልካኒ ማሓዛካ’ስ ደስ ዘይትብለካ” ወይ “ ክስቶ ማሓዛይ ሲ ኣፍቃሪኺ ክፍተወካ ኢላትኒ” ክትብለካ እንተጀሚራ ከኣ ዕላማኻ ስለዝወቓዕካ ኣብታ መዓልቲ ቢራ ሕንፍፍ ተበልካዮ ዘይግበኣካ ኣይኮነን ባሃላይ እዩ ምኩር ዓርከይ።

@ Hani Ahmed

# በዚ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ጽሑፍ ክምስ ክትብል/ሊ ወይ ውን ጽውግ ኢልኪ/ካ ዝጸናሕካ ………….. ከመይ ከ? ደሓንዶ?
ሰሊም ድዩ?
# ሕማቕ ዝተሰምዓ/ዖ እንተሎ ኣቕሪበ ኢየ። ልቦናኹም ይዓቢ ኣይትሕዛለይን/ ኣይትሕዙለይን ትኾኑ!

Research advisor: Filmon Mekonen